Ağrı və qürurun abidəsi ŞƏRH

Prezident Cənab İlham Əliyev Xocalı memorialının açılışında bir neçə xətti paralel apardı: yaddaş, ədalət və dəyişmiş reallıq.

Ölkə başçısı Xocalını yalnız keçmişdə baş vermiş faciə kimi deyil, milli yaddaşın ayrılmaz hissəsi kimi təqdim etdi. Qurbanların – xüsusilə qadınların və uşaqların – adının çəkilməsi təsadüfi deyildi. Bu vurğu ilə göstərilir ki, söhbət sadəcə hərbi toqquşmadan getmir, dinc insanlara qarşı törədilmiş cinayətdən gedir. Bu yanaşma həm mənəvi, həm də hüquqi arqument qurur: yadda saxlanmalı olan təkcə ağrı deyil, həm də ədalət tələbidir.

Səsləndirilən əsas fikirlərdən biri belə idi: “Xocalı soyqırımı heç vaxt Azərbaycan xalqının yaddaşından silinməyəcək.” Bu cümlə mövqe bəyanatıdır. Yəni zaman keçməsi, siyasi proseslərin dəyişməsi bu məsələnin əhəmiyyətini azaltmayacaq. Burada həm xalqın kollektiv yaddaşı, həm də dövlətin rəsmi xətti üst-üstə düşür.

Digər mühüm fikir isə belə ifadə olundu: “Şəhidlərimizin qanı yerdə qalmadı.” Bu artıq başqa mərhələnin cümləsidir. Uzun illər Xocalı Faciəsi ilə bağlı ritorika daha çox ədalətsizlik və beynəlxalq səssizlik üzərində qurulurdu. Burada isə vurğu dəyişir – artıq güclənmiş dövlət obrazı önə çıxır. Yəni mesaj budur ki, faciə cavabsız qalmayıb, tarixi ədalət bərpa olunub və Azərbaycan öz sözünü deyə bilən dövlətdir.

Memorialın ucaldılması ayrıca simvolik məna daşıyır. Abidə, bir tərəfdən yas yeridir, digər tərəfdən dövlətin tarixi narrativinin fiziki ifadəsidir. Bu, gələcək nəsillərə ünvanlanmış bir mesajdır: Xocalı unudulmayacaq və bu hadisə milli kimliyin formalaşmasında əsas sütunlardan biri kimi qalacaq.

Burada diqqət çəkən məqam həm ağrının, həm də qürurun eyni mətndə birləşdirilməsidir. Ağrı – itirilən insanların xatirəsinə görə. Qürur – artıq başqa reallıqda yaşamağa görə. Bu yanaşma cəmiyyətə iki hissi eyni anda təqdim edir: yas və özünə inam.

Beləliklə, deyilənlərdə əsas xətt aydındır: Xocalı faciəsi yaddaşdan silinməyəcək, qurbanların xatirəsi dövlət səviyyəsində qorunacaq və Azərbaycan artıq hadisələrə məruz qalan deyil, tarixi istiqaməti müəyyən edən tərəf kimi özünü görür. Burada emosional qat da var, siyasi mövqe də – amma hər ikisi bir məqsədə xidmət edir: yaddaşı diri saxlamaq və dövlət iradəsini vurğulamaq vacibdir.

Leyla Hüseynova

YAP Yasamal rayon AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutu üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini