Ağrımızı alan dərman: Nimesilə niyə qadağa qoymaq istəyirlər?.. ARAŞDIRMA

Vaxtaşırı müzakirəyə səbəb olan Nimesil dərmanı yenə gündəmdədir. Bir çox ölkələrdə dərmanın satışı qadağan edilib. Səbəblərə yazıda aydınlıq gətirməyə çalışacağıq.

Mövzu ilə bağlı Teleqraf.com-a danışan tibb üzrə fəlsəfə doktoru, farmakoloq Aydın Əliyevin sözlərinə görə, nimesil preparatı qeyri-steroid mənşəli iltihab əleyhinə dərmandır:

"İtihab əleyhinə belə dərmanlar 2 yerə bölünür: steroid və qeyri-steroid quruluşlu dərmanlar. Steroid maddələr insan hüceyrəsinin nüvəsinə təsir edir. Nimesildən qızdırmanı aşağı salmaq məqsədilə, hər hansı ağrı və iltihab əleyhinə istifadə edilir. Bu da hüceyrədə olan bəzi maddələrin tərkibini, onların miqdarını dəyişdirir, bədənə həssaslıq verir, xəstələrdə qanaxmaya səbəb ola və ya qanın laxtalanmasını artıra bilər. Dərman gündə 2 dəfə yeməkdən sonra 100 mq qəbul edilir".

Risk qrupunda olanlar kimlərdir?

Farmakoloq deyir ki, 12 yaşa qədər uşaqlara, hamilə qadınlara, süd verən analara, diabet, ürək-qan damar, beyin-damar, tənəffüs xəstəlikləri olan insanlara bu dərmandan qəti istifadə etmək olmaz.

"Əks halda mənfi reaksiya verə bilər. Maddə xüsusən qaraciyər xəstəliklərini, ümumən isə bədənin istənilən yerində olan patalogiyanı ağırlaşdıra bilər. Açığı, bütün dərmanların yan təsirləri olur, sadəcə olaraq həkimsiz dərman qəbul etmək düzgün deyil. Dərman xəstəliyə uyğun qəbul edilməlidir. Azərbaycanda xəstəliklərin çoxalma səbəblərindən biri də həkimsiz dərman qəbuludur"- deyə Aydın Əliyev vurğulayıb.

Qadağalar və mənfi reaksiyalar

Nimesilin aktiv maddəsi nimesuliddir. Orijinal istehsalçısı 1976-cı ildə bu dərmanın hüquqlarını əldə edən “Helsinn Healthcare SA” (İsveçrə) şirkəti olub. Amma patent-mühafizə müddəti başa çatdıqdan sonra bir sıra şirkətlər də bu dərmanın istehsalına və satışına başlayıblar.

Avropa İttifaqının (Aİ) dərman tənzimləyicisi olan Avropa Dərman Agentliyi vaxtilə nimesulidin qaraciyər təhlükəsizliyinə dair rəyi haqqında press-reliz yayıb. Bu dərmanların faydalarının risklərindən daha çox olduğu, lakin qaraciyər xəstəliyinin inkişaf ehtimalını nəzərə alaraq onun istifadə müddətinin məhdudlaşdırılmalı olduğunu vurğulayıblar.

Hindistanda dərmanların mənfi reaksiyaları haqqında bir neçə hesabat verilib. 2011-ci ildə ölkənin Səhiyyə və Ailə Rifahı Nazirliyi nimesulidin pediatrik istifadəsini dayandırmaq qərarına gəlib.

Ukraynada müəyyən edilmiş standartlara cavab verməyən bu dərmanın satışı, saxlanması və istifadəsi qismən qadağan edilib.

Finlandiyada Nimesilin qaraciyərlə bağlı mənfi reaksiyaları dəfələrlə bəyan edilib və 2002-ci ildə tərkibində nimesulid olan oral dərman vasitələrinin marketinq icazəsi dayandırılıb.

2021-ci ildə dərmanla əlaqəli 57 qaraciyər zədələnməsi halını araşdıran bir tədqiqat aparılıb. 40 xəstədə ağır sarılıq yaranıb, beş nəfər ölüb, üç nəfərdə isə orqan transplantasiyası tələb olunub.

Qaraciyər üçün yüksək toksikliyinə görə 2010-cu ildə bir çox ölkələrdə nimesulidin istifadəsi məhdudlaşdırılıb, ABŞ-də isə bu dərman ümumiyyətlə satılmır. Avropada nimesulidin yalnız kəskin ağrılar zamanı istifadəsinə icazə var.

Dərman ölkəmizdə hansı hallarda qadağan edilə bilər?

Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzindən sorğumuza cavabda bildirilib ki, istənilən dərman vasitəsi ölkəmizə idxal edilərkən, idxala icazə verilməmişdən əvvəl onun Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin dövlət qeydiyyat məlumatları ilə uyğunluğu öyrənilir, laboratoriya yoxlamasından keçir. Dərman vasitəsinin idxalı zamanı tələb olunan sənədlərin uyğunluğu da təsdiqləndikdə idxala icazə verilir:

“Dərman vasitəsinin dövlət qeydiyyatının ləğv edilməsi və dolayısı ilə dövriyyədən çıxarılması ilə əlaqədar qeyd edək ki, qurum tərəfindən hər bir dərman vasitəsinin müvafiq risklərinə tərəfimizdən nəzarət edilir və təhlükəsizliyi ilə bağlı məlumatların monitorinqi aparılır. Dərman vasitəsinin riskləri ilə bağlı məlumatlara nəinki ölkəmiz daxilində, eyni zamanda dövlət qeydiyyatında mövcud olduğu digər ölkələrdən (digər ölkələrin Tənzimləyici Qurumlarının rəsmi internet səhifələrindən) əldə olunan məlumatlara istinadən emal olunur. Ümumilikdə hər bir dərman vasitəsinin (Nimesil də daxil olmaqla) riskləri (hepatotoksiklik riski və s.) onun faydalarından üstün olduğu zaman dərman vasitəsinin ölkədə qeydiyyatı ləğv edilə, istifadəsi məhdudlaşdırıla və ya dövriyyəsinə qadağa qoyula bilər”.

Mərkəzdən dərman vasitəsinin dövlət qeydiyyatının hansı hallarda ləğv edilə biləcəyinə də aydınlıq gətirilib. Bura ölkə daxilində və ya xaricində yaranan dərman vasitəsinin təhlükəsizliyi ilə bağlı yeni məlumatların əldə edilməsi, risklərinin faydalarından yüksək olduğu qərarına gəlinməsi, istifadəsi zamanı yaranan ciddi əlavə təsirlərinin sayında artım müşahidə olunması, dövlət qeydiyyatına alınmış dərman vasitəsinin riskləri ilə əlaqədar dövlət qeydiyyatından sonrakı təhlükəsizlik tədqiqatının aparılması və nəticədə dərman vasitəsinin təhlükəli olduğunun sübuta yetirilməsi, eləcə də dərman vasitəsinin dövlət qeydiyyatından sonrakı tədqiqatlar zamanı effektivliyin aşkarlanmaması kimi səbəblər daxildir.

Mərkəz bildirib ki, sadalanan hallar baş verərsə Nimesilin satışı ləğv edilə bilər.

"Onu xüsusi qeyd edək ki, nimesulid kimi riskləri olan dərman vasitələri ilə bağlı məsələ bir daha “Elektron resept” və “Dərman vasitələrinin təqib və izləmə” sistemlərinin əhəmiyyətini vurğulayır”.

Niyə reseptsiz satılır?

Baş çəkdiyimiz bir neçə aptekdən əczaçılar bildiriblər ki, Nimesil hazırda reseptsiz satılır:

"Bu, daha çox ağrıkəsici vasitəsi kimi alınan dərmandır. Mövzu gündəmdə olsa da, hazırda dərmanın reseptlə satılması ilə bağlı hər hansı göstəriş yoxdur. Dərman haqqında məlumat hissəsinə baxsaq, onun reseptlə satılmalı olduğunu görərik. Lakin apteklərdə reseptsiz satırıq, çünki bununla bağlı bizə heç bir təlimat verilməyib”.