Ahıska türklərinin vətən həsrəti 82 ildir davam edir

Bu gün Ahıska türklərinin Stalin rejimi tərəfindən sürgün edilməsinin ildönümüdür. 1944-cü il noyabrın 14-də Sovet rəhbərliyinin qərarı ilə Gürcüstanın Ahıska bölgəsində yaşayan on minlərlə insan doğma yurdlarından zorla deportasiya edilib.

Modern.az xəbər verir ki, 82 il keçsə də, həmin sürgünün nəticələri aradan qalxmayıb: Ahıska türkləri dünyanın müxtəlif ölkələrinə səpələnib, tarixi Vətənə qayıdış məsələsi isə hələ də tam həllini tapmayıb.

İki saat ərzində doğma yurddan qoparılan xalq

İkinci Dünya müharibəsinin davam etdiyi bir vaxtda, Ahıska bölgəsindəki 220 kənd hərbi qüvvələr tərəfindən mühasirəyə alındı. Qadınlara, uşaqlara və yaşlılara cəmi iki saat ərzində hazırlaşmaq əmri verildi. Kişilərin böyük hissəsi cəbhədə olduğu üçün ailələr müqavimət göstərmək imkanından məhrum idi. Ahıska türkləri ilə yanaşı, bölgədə yaşayan kürdlər və Hemşin icmasının nümayəndələri, eləcə də Batumidəki lazlar da deportasiya əməliyyatına məruz qalıblar. İnsanlar yük vaqonlarına doldurularaq Orta Asiyaya göndərildi. Təxminən bir ay davam edən yolçuluq zamanı aclıq, soyuq və xəstəlik səbəbindən 17 minə yaxın insanın həyatını itirdiyi bildirilir. Sağ qalanların əsas hissəsi Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstana yerləşdirildi. Lakin sürgün qatarlarının dayanması onların azad həyata qayıtması demək deyildi.

Sürgün bitdi, məhdudiyyətlər davam etdi

Ahıska türkləri 1944–1956-cı illərdə xüsusi yaşayış rejiminə tabe edildi. Onların məskunlaşdırıldıqları əraziləri icazəsiz tərk etməsi qadağan olunmuşdu. Beləliklə, deportasiya yalnız insanların doğma torpaqlarından çıxarılması ilə məhdudlaşmadı, onların uzun illər sərbəst hərəkət imkanları da məhdudlaşdırıldı. 1956-cı ildə bu rejim ləğv edilsə də, Ahıska türklərinin tarixi vətənlərinə kütləvi qayıdışı baş tutmadı. Bir qismi Azərbaycana köçdü, əksəriyyəti isə Orta Asiyada yaşamağa davam etdi. 1989-cu ildə Özbəkistanın Fərqanə vadisində baş verən etnik qarşıdurma isə Ahıska türklərinin taleyində yeni faciəli mərhələ açdı. Minlərlə insan bölgəni tərk etməyə məcbur oldu, bir hissəsi Rusiyanın Krasnodar diyarına, digərləri isə Qırğızıstan və Qazaxıstana köçürüldü. Sonrakı illərdə onların bir qismi ABŞ və digər ölkələrə mühacirət etdi.

82 ildən sonra əsas məsələ: tarixi Vətənə qayıdış

Bu gün Ahıska türkləri Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Rusiya, ABŞ və digər ölkələrdə yaşayırlar. Coğrafi baxımdan müxtəlif ölkələrə səpələnmələrinə baxmayaraq, onların ortaq məsələsi dəyişməyib: tarixi Vətənə qayıtmaq hüququ.

Gürcüstan 1999-cu ildə Avropa Şurasına üzv olarkən Ahıska türklərinin repatriasiyası ilə bağlı öhdəlik götürüb. 2007-ci ildə isə repatriasiya haqqında qanun qəbul edilib. Bununla belə, qanunun qəbulundan sonra da geri dönüş prosesi gözlənilən miqyasda həyata keçirilməyib. Hüquqi prosedurlar və praktiki çətinliklər bu məsələnin həllini ləngidən amillər sırasındadır. Türkiyə isə Ahıska türklərinin hüquqlarının müdafiəsini və tarixi Vətənlərinə qayıdışını dəstəkləyən ölkələrdən biridir. Ukraynadakı münaqişə zamanı təhlükə ilə üzləşən Ahıska türklərinin bir hissəsinin Türkiyəyə köçürülməsi də bu istiqamətdə atılan addımlardandır.

Sürgünün 82-ci ilində dəyişməyən reallıq

Ahıska türklərinin tarixçəsi göstərir ki, deportasiyanın nəticələri bir neçə nəsil boyunca davam edə bilər. 1944-cü ildə başlayan məcburi köçürülmə sonrakı onilliklərdə yeni miqrasiya dalğaları, məskunlaşma problemləri və kimlik mübarizəsi ilə müşayiət olunub. Bu gün əsas məsələ yalnız 82 il əvvəl baş vermiş faciəni xatırlamaq deyil. Eyni zamanda, Ahıska türklərinin tarixi Vətənə qayıdış hüququnun reallaşdırılması üçün mövcud maneələrin aradan qaldırılmasıdır. Çünki sürgünün ildönümləri hər il qeyd olunsa da, doğma torpağa qayıdış arzusu hələ də gerçəkləşməyib.