Ailə həkimi rubrikası Son illərdə uşaqlarda boy qısalığı və ləng uzanmanın səbəbləri nələrdir?

“Son illərdə uşaqların boyunun normadan geri qalması (boyun qısalığı, ləng uzanma) – bir çox ailələrin, müəllimlərin və həkimlərin diqqətində olan mühüm tibbi-sosial problemdir. Bu halın tək bir səbəbi yoxdur, çox zaman birləşmiş amillərin təsiri ilə yaranır. Uşaqlarda boy inkişafının geri qalmasının əsas səbəblərindən biri qidalanma pozğunluqlarıdır. Qəbul edilən qidada zülal, vitamin və mineral çatışmazlığı (xüsusilə D vitamini, kalsium, sink, dəmir) boy inkişafının ləngiməsinə gətirib çıxarır”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına həkim-pediatr Şəhla Hacıyeva danışıb. Pediatr qeyd edib ki, qidaların karbohidrat və şəkərlə zəngin, lakin qidalandırıcı dəyəri aşağı olması (hazır qidalar, cips, kola və s.), həmçinin iştahasızlıq və ya bağırsaq parazitləri də uşaqda qida mənimsənilməsini azaldır.

Həkim vurğulayıb ki, uşaqların boyunun uzunluğu genetik (irsi) amillərdən də asılıdır: “Hər iki valideyn boyca qısadırsa, uşağın da boy potensialı aşağı ola bilər. Lakin bu halda belə düzgün qidalanma və keyfiyyətli həyat tərzinin dəstəyi ilə bu inkişafı müəyyən qədər nizamlamaq mümkün olur. Hormon pozğunluqları da uşaqların boy inkişafında əsas rol oynayır. Böyümə hormonu çatışmazlığı, qalxanvari vəz xəstəlikləri (hipotireoz) zamanı uşaqlarda boyun inkişafdan qalması müşahidə olunur. Cinsiyyət hormonlarının gecikməsi də yeniyetmələrdə boyun inkişafını əngəlləyə bilər. Bütün bu halların diaqnozu üçün endokrinoloq müayinəsi və laborator analizlər mütləq vacibdir”.

“Uşaqlar arasında Günəş şüası altında az qalmaq D vitamini sintezinin azalması nəticəsində sümük inkişafının zəifləməsinə, nəticədə raxit xəstəliyinə (sümük yumşalması), həmçinin boy inkişafının ləngiməsinə səbəb ola bilər. Əsəb, həyəcan, qorxu, depressiya, ailə zorakılığı və ya laqeydlik kortizol hormonunun yüksəlməsi böyümə hormonunun qarşısını alır. Sevgisiz və stimulsuz mühitdə uşağın ümumi inkişafı zəifləyir,- buna tibbdə emosional böyümə geriliyi də deyilir”-deyə həkim-pediatr Şəhla Hacıyeva bildirib.

Şəhla Hacıyeva qeyd edib ki, erkən texnologiyalaşmış həyat tərzi və hərəkətsizlik də günümüzün ən böyük problemlərindən biridir– uşaq idman etmir, açıq havada oynamır, daim telefon-planşetlə vaxt keçirir.

“Gec yatmaq, yuxu rejiminin pozulması da fiziki inkişafın ləngiməsinə gətirib çıxarır. Unutmayaq ki, böyümə hormonu əsasən gecə dərin yuxuda ifraz olunur. Xroniki xəstəliklər və dərmanlar da uşağın boy artımını yavaşlada bilər. Məsələn; astma zamanı xüsusilə kortizonlu dərman istifadə edilirsə, belə hallar müşahidə oluna bilər. Bəzi uşaqlarda cinsi yetkinlik əlamətləri çox erkən başlayır bu, böyümə nöqtələrinin tez bağlanmasına səbəb olur boy erkən dayanır.

Bütün bunları nəzərə alaraq qeyd etmək istəyirəm ki,valideynlər övladlarının qidalanmasına ciddi nəzarət etməli,menyuda zülal və vitaminlə zəngin qidalara üstünlük verməlidirlər. (yumurta, süd, ət, balıq, tərəvəz, meyvə) Uşağın açıq havada oyun və günəşlə təması mütləq olmalıdır. İdmanla məşğul olduqda (üzgüçülük, basketbol, gimnastika) – böyümə hormonu aktivləşir.İdman sağlam həyat tərzi olmaqla bərabər,həm uşaq orqanizminin düzgün formalaşmasına təkan verir”-deyə həkim-pediatr vurğulayıb.

Şəhla Hacıyeva qeyd edib ki, uşağın gecə saat 10-dan əvvəl yatması çox vacibdir. Həkim-pediatr bildirib ki, əgər 2-3 il ərzində boy artımı azdırsa və ya geridə qalırsa – həkimə (pediatr, endokrinoloq) müraciət etmək mütləq lazımdır.

İradə Cəlil, Bizimyol.info