“Akinak”: Bir qılıncın sirri

Digər tərəfdən, film yeni tarixi ideologiyanın bəyanı sayıla bilər. Fentezi elementlərinə malik tarixi macəra janrında çəkilmiş filmdəki hadisələr eradan əvvəl VIII əsrdə baş verir. İndiki Azərbaycan ərazisində İşquz dövləti mövcuddur. Onların üstünə düşmən hücum çəkib. Kim olduğu filmdə deyilməsə də, söhbətin Assuriyadan getdiyi başa düşülür. Sayca üstün düşmənə qalib gəlmək üçün işquzlar vaxtilə göylərdən gəlmiş 4 paydan birinə – “Akinak” adlı qılınca yenidən sahiblənməlidirlər. Bu məqsədlə 4 gənc qılıncın ardınca təhlükəli səfərə göndərilir.
Akinak – skiflərin məşhur qılıncıdır. Filmin verdiyi ideoloji mesaj budur ki, Skiflər elə işquzlar, yəni iç oğuzlardır. Gənc nəsil məhz onları öz babaları kimi qəbul etməlidir. Baş qəhrəmanın “Ərsak” adandırılması da bu baxımdan çox simvolikdir: “Artsax” sözünün haradan ortaya çıxması aydın olur – bu, qədim türk kəlməsidir və “ər sak” deməkdir.
Dörd dost, dörd ürək, dörd yoldaşıq biz...

Filmin özünə gəlincə, rejissor Elxan Cəfərov (“Dolu”, “Yarımçıq xatirələr”) ortaya müasir kino standartlarına uyğun iş qoymağı bacarıb. Əsas nöqsanlar ssenari ilə bağlıdır (İlqar Safat). Orta yaşlı nəsil filmə baxanda istər-istəməz yadına “Bir qalanın sirri” düşəcək. Paralellər az deyil. Hər iki filmin proloqu və epoiloqu müasir dövrdə baş verir, əsas süjeti isə obrazlardan biri rəvayət kimi gənclərə danışır (“Akinak”da bunu lap axırda bilirik).
“Akinak”ın da öz Göygöz Kosası var – cadugər Kobar (Vüsal Hacı Qədir). Təəssüf ki, o daha çox karikatur personaja bənzəyir və heç qorxulu deyil. Halbuki, Ərsaqla dostlarının qabağını məhz o kəsməli idi. Göygöz Kosa hələ 50-ci illərin kinosunun texniki imkanları ilə daha çətin sınaqlar yarada bilirdi. Onun “Tufan!.. Cəhənnəm!..” dediyi səhnəni yadınıza salın, “Akinak”a baxanda müqayisə üçün lazım olacaq (spoyler verməmək üçün daha artığını yazmıram).
Paralellər Ərsak – Hadı, Palak – Bıdı şəklində davam edir. Palak (Məhəmməd Musayev) Bıdı kimi bir az qarınqulu, bir az tənbəl, bir az eqoist olsa da, yaxşı uşaqdır və ssenari əslində onun transformasiyasını bizə göstərməli idi. Necə ki biz Bıdının filmin sonuna doğru necə dəyişib mərd və cəsur gəncə çevrildiyini görürdük.
Pionerə nə yaraşmır?
Dörd dostdan digər ikisi – Belin (Yusif Rəhimli) və Uduz (Fidan Qafarova) süjetdə elə də böyük rol oynamırlar. Əvvəla, digər adlarla (Ərsak, Palak, Belin) uyğunlaşması üçün “Ulduz”u müasir yox, qədim deymlə “Yultuz” kimi vermək daha yaxşı olardı. İkincisi, ideal misal qismində “Üzüklər hökmdarı”nı yada salaq. Orada oxşar missiya üçün yola çıxan Araqorn, Baromir, Gimli, Leqolas kimi personajların hamısına eyni dərcədə diqqət göstərilir, ekran vaxtı ayrıır və hamısının xarakteri eyni dərəcədə açılır. “Akinak”da isə Belin, ümumiyyətlə, diqqətdən kənarda qalır və süjetin inkişafında heç bir rol oynamır.
“Bir qalanın sirri”nin ssenarisinin ən gözəl cəhəti o idi ki, dostlar Göygöz Kosaya fədakarlığın, əzmin, iradənin, elmin gücü ilə qalib gəlirlər. Elşən başa düşür ki, qalib gəlmək üçün təkcə qol gücünə güvənmək olmaz, ilk növbədə kitab oxumaq lazımdır. Digər personajarın da hər biri ayrıca inkişaf edir. Problemin həlli üçün magiyadan istifadə etmək isə pionerə yaraşmır.
Üzrlü səbəblər
Ssenarini tənqid etmək üçün çox səbəblər var, amma digər tərəfdən, fentezi elementlərilə zəngin tarixi macəra filminin hətta müəyyən nöqsanlarla olsa belə, çəkilməsi Azərbaycan kinosu üçün böyük hadisədir. Nəhayət ki, Azərbaycan kinosu festival çərçivəsindən çıxaraq, üzünü kütləvi tamaşaçıya döndərdi.
“Akinak” bütün hallarda yeni səviyyə müəyyən edir, yeni cığır açır. Uşaq kinosu olduqca böyük məsələdir. Bizim kinematoqraf bu janrı yadırğamışdı. Fentezi və tarixi macəra isə ümumiyyətlə, yenilikdir (“Bir qalanın sirri”ni saymasaq).
Perspektiv
İndi əsas məsələ kütləvi tamaşaçının kinoteatrlarda yerli filmlərə baxmasına nail olmaqdır. Bu asan missiya deyil, çünki qonşu zalda həmişə Hollivud blokbasteri göstərilir. Azərbaycan kinosu ən azı onun qədər baxımlı olmaqla yanaşı, milli tamaşaçını Hollivudun təklif etmədiyi mövzularla özünə çəkməlidir. “Akinak” məhz belə mövzulardandır. İş görülən yerdə nöqsanlar da olmalıdır, əsas odur konveyer dayanmasın.
Vüsal Məmmədov
AzVision.az