Alimlər bonobo meymunlarının dilini deşifrə edib

Uzun müddət belə hesab edilirdi ki, kompozisiyadan istifadə edərək mürəkkəb dil yaratmaq bacarığı - ayrı-ayrı semantik elementləri daha mürəkkəb strukturlarda birləşdirmək bacarığı - insanlara xasdır. Bununla belə, yeni araşdırma bu fikrə qarşı çıxır: elm adamları müəyyən ediblər ki, insanların ən yaxın qohumlarından biri olan bonobolar səsli ünsiyyətdə kompozisiyadan fəal istifadə edirlər. 

News24.az HİT.az-a istinadla xəbər verir ki, araşdırma "Science" jurnalında dərc olunub.

Bir neçə il ərzində bir qrup alim Konqo Demokratik Respublikasının Kokolopori qoruğunda vəhşi bonoboların monitorinqini aparıb. Tədqiqatçılar təkcə siqnalın özünə deyil, həm də onun istifadə kontekstinə diqqət yetirərək, tək səslərin və onların birləşmələrinin mənalarını dəqiq deşifrə etmək üçün unikal texnika işləyib hazırlayıblar. Onlar yırtıcıların mövcudluğundan tutmuş, səs çıxarmadan əvvəl və sonra heyvanların özlərinin davranışlarına qədər 300-dən çox parametri nəzərə alıblar.

Aparılan işlər nəticəsində elm adamları bir növ bonobo "lüğəti" tərtib ediblər - bu primatların istifadə etdiyi bütün məlum səslərin mənalarının sistematik təsnifatının ilk növü. Sonra səslərin necə birləşdiyini və ayrı-ayrı elementlərin mənalarının birləşmənin ümumi mənasına təsir edib-etmədiyini yoxlayıblar. Məlum olub ki, bir sıra hallarda səs birləşmələrinin mənası həqiqətən də onların hissələrinin mənalarından asılıdır - kompozisiyanın əsas xüsusiyyətlərindən biridir.

Üstəlik, bəzi birləşmələr qeyri-trivial kompozisiya nümayiş etdirir, yəni insan dilində olduğu kimi bir məna digərini dəyişdirir. İnsan nitqindən misal olaraq “pis rəqqasə” ifadəsini göstərmək olar: “pis” sözü bütövlükdə insanın şəxsiyyətinə deyil, xüsusilə onun rəqs etmək qabiliyyətinə təsir göstərir. Bu cür strukturlar əvvəllər heyvan ünsiyyətində etibarlı şəkildə müəyyən edilməyib.

Qeyd edək ki, tədqiqat göstərir ki, bonoboların istifadə etdiyi bütün səslər ən azı bir kompozisiya birləşməsində baş verir - insan dilindəki sözlər kimi. Bu, kompozisiyanın müstəsna insan xüsusiyyəti deyil, daha qədim bir fenomen olduğunu düşünməyə əsas verir.

Müəlliflərin fikrincə, bonobolar insanlarla eyni ünsiyyət quruluşundan istifadə edirlərsə, o zaman çox güman ki, bizim ortaq əcdadımız artıq bu qabiliyyətə malik olub. Kəşf dilin mənşəyi ilə bağlı yeni anlayışlar təqdim edir və insan nitqinin necə inkişaf etdiyini başa düşmək üçün növbəti addımı atır.