Alimlər qədim əlyazmalarda DNT aşkarlayıb, perqamentə zərər vurmayıblar

Şimali Karolina Dövlət Universitetinin alimləri və onların həmkarları tarixi perqament əlyazmalarından sənədlərin özünə zərər vermədən genetik material əldə etməyə imkan verən yeni üsul hazırlayıblar.

Bizimyol.info xəbər verir ki, Perqament heyvan dərilərindən hazırlanır və minilliklər ərzində kitabların, hüquqi sənədlərin, xəritələrin və dini mətnlərin yazılaraq qorunmasında istifadə olunub. Bioloji mənşəli material olduğundan, onun tərkibində heyvan hüceyrələri və DNT fraqmentləri qorunub qala bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu məlumat tarix üçün əlavə mənbə rolunu oynaya bilər. Genetik material vasitəsilə konkret sənədin hansı heyvanların dərisindən hazırlandığını müəyyənləşdirmək, həmçinin həmin heyvanların mənşəyi və ev heyvanı cinslərinin yayılması barədə məlumat əldə etmək mümkündür.

Yeni metodun əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, analiz üçün qiymətli əlyazmalardan nümunə kəsməyə artıq ehtiyac yoxdur.

Alimlər materialın toplanması üçün quru sitoloji fırçadan istifadə ediblər. Fırça perqamentin səthi boyunca ehtiyatla hərəkət etdirilərək ayrı-ayrı hüceyrələri və digər bioloji hissəcikləri toplayır. Bu zaman sənədin özünə heç bir zərər dəymir.

Daha sonra toplanmış material müasir genetik analiz və sekvensləşdirmə üsullarından keçirilib.

Texnologiyanı sınaqdan keçirmək üçün alimlər Dyuk Universitetinin Rubenşteyn kitabxanasında saxlanılan 91 tarixi əlyazmanı araşdırıblar. Sənədlər İngiltərədən Efiopiyaya qədər müxtəlif bölgələrə aid olub və VIII əsrin sonlarından XX əsrin əvvəllərinə qədər olan dövrdə hazırlanıb.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, genetik məlumat tarixçilərə təkcə ayrı-ayrı sənədlərin mənşəyini müəyyənləşdirməyə deyil, daha geniş tarixi prosesləri araşdırmağa da imkan verə bilər.

Heyvan DNT-sinin analizi ev heyvanlarının zamanla necə dəyişdiyini, müəyyən cinslərin nə vaxt meydana çıxdığını və müxtəlif tarixi dövrlərdə mal-qaranı hansı xəstəliklərin təsirləndirə biləcəyini araşdırmağa kömək edə bilər.

Bundan əlavə, genetik məlumat qədim ticarət əlaqələrinin öyrənilməsinə də imkan yarada bilər. Məsələn, perqamentin hazırlandığı heyvan bir bölgədən, əlyazmanın özü isə başqa bölgədən olduğu halda, bu, heyvanların və malların hərəkəti barədə əlavə sübut rolunu oynaya bilər.

Alimlər ümid edirlər ki, yeni texnologiya arxivlərin, kitabxanaların və muzeylərin nadir sənədləri genetik tədqiqatlar üçün daha fəal şəkildə təqdim etməsinə imkan verəcək. Çünki analiz üçün qiymətli tarixi artefaktlara zərər vurmaq tələb olunmur.

Beləliklə, qədim perqament yüzlərlə, hətta minlərlə il ərzində heyvanlar, kənd təsərrüfatı, insanların və malların hərəkəti barədə məlumatları qoruyub saxlayan bir növ “genetik zaman kapsulu” ola bilər.

Bizimyol.info