Alimlər uçuşları daha təhlükəsiz etməyə kömək edə biləcək turbulentlik modeli yaradıblar

Fiziklər hava səyahətinin təhlükəsizliyini və rahatlığını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra biləcək yeni riyazi turbulentlik modelini təklif ediblər. Santa Barbaradakı Kaliforniya Universitetinin alimli Byörn Birnir və Oslo Universitetindən Luiza Angeluta-Bauerin işi “Physical Review Research” jurnalında dərc olunub.
Turbulentlik sərnişinlər üçün əsas qorxu və diskomfort mənbəyi olaraq qalır və onun gözlənilməzliyi uzun müddətdir ki, “klassik fizikanın həll olunmamış problemlərindən” biri hesab olunur. Standart hava radarları tərəfindən aşkar edilməyən açıq hava turbulentliyi xüsusilə təhlükəlidir.
Tədqiqatın müəllifləri axınların öyrənilməsinə dair iki klassik yanaşmanı — Laqranj və Eyler yanaşmalarını — birləşdirərək, xaotik hava kütlələrinin dinamikasını daha dəqiq təsvir etməyə imkan verən hibrid model yaradıblar. Oksford Universitetinin professoru C. Doyn Farmerin sözlərinə görə, bu yeni iş "burulğanların dəli rəqsini anlamağa" yol açır.
Modelin praktik tətbiqi dəqiq hava proqnozlarının, bort sistemləri üçün alqoritmlərin və təyyarələrin xaotik hava axınına davamlılığını yaxşılaşdıran mühəndis həllərinin işlənib hazırlanmasına səbəb ola bilər. Bu, pilotlara marşrut boyu turbulentliyin gücü və yeri haqqında ətraflı məlumat əldə etməyə və uçuş zamanı daha əsaslı qərarlar qəbul etməyə imkan verəcək.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, iqlim dəyişikliyi və artan turbulentlik intensivliyi nəzərə alınmaqla, bu yeni kəşf qlobal aviasiya üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Almaz Həsənli