Alimlərdən həyəcan təbili Yeni nəsillər arasında şizofreniyanın sayı ARTIR

Son onilliklərdə doğulan insanlar əvvəlki nəsillərlə müqayisədə psixotik pozğunluqlarla – o cümlədən şizofreniya ilə daha tez-tez və daha gənc yaşda üzləşirlər.

BAKU.WS xəbər verir ki, bu nəticəyə kanadalı alimlər Ontario əyalətinin 12 milyondan çox sakininin məlumatlarını təhlil edərək gəliblər.

Tədqiqatda 1960–2009-cu illər arasında doğulmuş 12,2 milyon nəfərin məlumatları nəzərdən keçirilib. Müşahidə dövründə onlardan 152 587 nəfərə psixotik pozğunluq diaqnozu qoyulub. Alimlər "nəsil effekti" adlanan açıq tendensiyanı müəyyən ediblər: 1980-ci illərdə doğulanlardan başlayaraq yeni diaqnozların sayı sabit şəkildə artmağa başlayıb.

Ən kəskin dəyişikliklər yeniyetmələr və gənclər arasında qeydə alınıb. 14–20 yaş qrupunda psixozun yeni halları 1997–2023-cü illər arasında 60% artıb – hər 100 min nəfərə görə 62,5-dən 99,7-yə yüksəlib. Müəlliflərin hesablamalarına görə, 2000–2004-cü illərdə doğulanlarda ilk dəfə psixotik pozğunluqla üzləşmə riski 1975–1979-cu illərdə doğulanlara nisbətən təxminən 70% yüksək olub. 30 yaşa çatdıqda isə 1990–1994-cü illər nəsli üçün ümumi psixoz diaqnozlarının sayı 1970-ci illərin ortalarında doğulanlarla müqayisədə 37,5% çox olub.

Artım həm kişilər, həm də qadınlar arasında müşahidə olunub, lakin kişilər bütün dövrlərdə daha yüksək risk qrupunda qalıblar. Ən nəzərəçarpan fərqlər affektiv pozğunluqlarla əlaqəsi olmayan psixozlar – yəni əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri ilə bağlı olmayan, o cümlədən şizofreniya hallarında aşkarlanıb. Belə diaqnozlar daha çox kişilərə, aşağı gəlirli bölgələrin sakinlərinə, Kanadada uzunmüddətli yaşayanlara, həmçinin digər psixi pozğunluqları və psixoaktiv maddə istifadəsi problemləri olanlara qoyulub.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Daniel Mayranın sözlərinə görə, diaqnozların sayındakı artım ciddi narahatlıq doğurur. Psixotik pozğunluqlar yüksək xəstələnmə, vaxtından əvvəl ölüm riski ilə əlaqəlidir və əhəmiyyətli tibbi və sosial resurslar tələb edir. Lakin baş verənlərin aydın səbəbi hələlik müəyyən edilməyib.

Alimlər qeyd edirlər ki, Kanada tədqiqatının nəticələri Danimarka və Avstraliyada aparılan son tədqiqatlarla üst-üstə düşür – bu ölkələrdə də gənc nəsillər arasında şizofreniya hallarının artdığı müşahidə olunub. Müəlliflər baş verənlərin səbəblərini anlamaq, profilaktika və erkən dəstək tədbirlərini işləyib hazırlamaq üçün əlavə araşdırmaların aparılmasının vacibliyini vurğulayırlar.