Almaniyada siyasi zəlzələ: AfD nin yüksəlişi ölkəni hara aparır?

Almaniyanın Saksoniya-Anhalt əyalətində keçirilən seçkilər ölkənin siyasi sistemində tarixi dönüş yaradıb. Sağ populist “Almaniya üçün Alternativ” - AfD təxminən 44 faiz səs toplayaraq seçkidə birinci yerə çıxıb.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra ilk dəfə ifrat sağçı hesab edilən siyasi qüvvə Almaniyanın əyalət seçkisində belə böyük üstünlük əldə edib. Bu nəticə yalnız regional hakimiyyət məsələsi deyil, bütövlükdə Almaniyada seçici davranışının dəyişdiyini göstərir.

AfD-nin yüksəlişinin əsas səbəbləri miqrasiya, yaşayış xərclərinin artması, iqtisadi durğunluq və Berlin hökumətinə etimadın azalmasıdır. Xüsusilə Şərqi Almaniya ərazilərində seçicilər birləşmədən sonrakı sosial-iqtisadi fərqlərin tam aradan qalxmadığını düşünürlər. Partiya məhz bu narazılıqları sərt miqrasiya siyasəti, milli maraqların önə çəkilməsi və Avropa İttifaqının səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması şüarları ilə öz lehinə yönəldə bilib.

Nəticə kansler Fridrix Mertsin rəhbərlik etdiyi federal hökumət üçün ciddi siyasi məğlubiyyət hesab olunur. Mertsin islahatları, pensiya yaşının yüksəldilməsi və sosial xərclərin azaldılması istiqamətindəki planları onsuz da koalisiya daxilində fikir ayrılığı yaratmışdı. AfD-nin qələbəsindən sonra sosial-demokrat tərəfdaşlar hökumətdən daha yumşaq sosial-iqtisadi siyasət tələb edirlər. Buna görə əyalət seçkisinin nəticəsi federal hökumətin qərar qəbul etmək imkanlarını da zəiflədə bilər.

Lakin AfD-nin seçkidə birinci olması onun avtomatik şəkildə hökumət quracağı anlamına gəlmir. CDU, SPD və digər əsas partiyalar AfD ilə koalisiya yaratmayacaqlarını bildiriblər. Digər partiyalar birlikdə kifayət qədər mandat əldə edərsə, AfD yenə müxalifətdə saxlanıla bilər. Ancaq seçicilərin 40 faizdən çoxunun dəstəklədiyi partiyanın siyasi təcrid edilməsi Almaniyada “demokratik sədd” siyasətinin nə qədər davam etdirilə biləcəyi barədə mübahisələri gücləndirir.

AfD-nin yüksəlişi Almaniyanın xarici siyasətinə də təsir göstərə bilər. Partiya Ukraynaya hərbi yardımın azaldılmasını, Rusiya ilə iqtisadi və enerji əlaqələrinin bərpasını, həmçinin Avropa İttifaqının Moskvaya qarşı sanksiyalarının yumşaldılmasını müdafiə edir. AfD federal səviyyədə gücləndikcə Berlinin Kiyevə verdiyi dəstək və Almaniyanın NATO daxilindəki mövqeyi daha ciddi daxili müqavimətlə üzləşəcək. Buna görə Saksoniya-Anhaltdakı nəticə Moskva tərəfindən də diqqətlə izlənilir.

Hazırkı mənzərə göstərir ki, Almaniyada ənənəvi sağ və sol mərkəz partiyaları seçicinin narazılığını idarə etməkdə çətinlik çəkirlər. AfD-nin regional qələbəsi 2029-cu ildə keçiriləcək federal seçkilərə gedən yolda sınaq mərhələsi və digər əyalətlər üçün nümunə ola bilər. Əgər hökumət iqtisadiyyat, miqrasiya və sosial təminat sahələrində seçicini razı salacaq nəticə göstərə bilməsə, AfD regional etiraz partiyasından federal hakimiyyət iddiası irəli sürən əsas siyasi qüvvəyə çevrilə bilər.

Züriyə Qarayeva