Anadan aliment tutulması hansı hallarda qanunidir?

Azərbaycanda aliment öhdəliyi əksər hallarda kişilərlə əlaqələndirilsə də, bəzi hallarda uşağın atanın himayəsində qalması səbəbindən aliment ödəyən tərəf qadın olur. Hüquqşünaslar bildirirlər ki, qanun qarşısında tərəflərin hüquq və vəzifələri bərabər olsa da, praktikada belə işlərlə bağlı müəyyən sosial və hüquqi çətinliklər ortaya çıxa bilir. 
Bəs qadınların aliment ödədiyi hallarda icra prosesi necə həyata keçirilir və burada fərqli yanaşmalar müşahidə olunurmu?
Bu barədə Demokrat.az-a açıqlama verən hüquqşünas Rəşad Əliyev deyib ki, Azərbaycan qanunvericiliyinə görə aliment öhdəliyi yalnız kişiyə aid məsuliyyət hesab edilmir:
“Uşaq hansı valideynin himayəsində qalırsa, digər tərəf onun saxlanılması üçün maddi iştirak etməyə borcludur. Bu baxımdan, uşağın atanın himayəsində qaldığı hallarda qadının aliment ödəməsi tam hüquqi və qanunidir. Ailə Məcəlləsi valideynlər arasında gender fərqi qoymur və əsas prinsip uşağın mənafeyinin qorunmasıdır. Lakin praktikada belə işlər zamanı müəyyən sosial və psixoloji çətinliklər ortaya çıxır. Cəmiyyətdə uzun illər formalaşmış stereotiplərə görə aliment daha çox kişinin ödədiyi öhdəlik kimi qəbul olunur. Buna görə də qadının aliment ödəməsi ilə bağlı qərarlar bəzən emosional müzakirələrə səbəb olur. Bəzi hallarda qadın tərəf uşağın atada qalmasını müvəqqəti vəziyyət kimi qiymətləndirərək aliment öhdəliyini ciddi qəbul etmir. Bu isə icra prosesini uzada bilir. Məhkəmə qərarı qüvvəyə mindikdən sonra alimentin ödənilməsi məcburi xarakter daşıyır. Aliment könüllü şəkildə ödənilmədikdə iş icra məmurlarına göndərilir. İcra orqanı şəxsin əməkhaqqına yönəlmə, bank hesablarına həbs qoyulması və əmlakın müəyyənləşdirilməsi kimi tədbirlər görə bilər. Qadın olması həmin şəxsi bu məsuliyyətdən azad etmir”.
O bildirib ki, təcrübədə bəzi fərqli yanaşmalar müşahidə edilir:
“Məsələn, bəzi icra məmurları qadın borclularla bağlı daha yumşaq davranmağa çalışırlar. Bunun səbəbi bəzən sosial vəziyyət, bəzən isə cəmiyyətin qadına qarşı həssas münasibəti olur. Eyni zamanda, kişilər aliment ödəmədikdə bu daha sərt ictimai qınaq və hüquqi nəzarətlə qarşılanır. Halbuki qanun qarşısında hər iki tərəfin məsuliyyəti bərabərdir. Digər mühüm məsələ qadının rəsmi gəlirinin olmaması ilə bağlıdır. Azərbaycanda bəzi qadınlar qeyri-rəsmi işlədiyi və ya ümumiyyətlə əmək müqaviləsi olmadığı üçün alimentin tutulması praktik çətinlik yaradır. Belə hallarda icra orqanları şəxsin əmlak vəziyyətini və digər gəlir mənbələrini araşdırmalı olur. Əgər alimentdən yayınma qəsdən edilirsə, bu artıq hüquqi məsuliyyət yarada bilər. Məhkəmələr son illərdə bu məsələlərdə daha balanslı yanaşma sərgiləməyə başlayıb. Əgər uşaq faktiki olaraq atanın himayəsindədirsə və bütün xərclər onun üzərindədirsə, alimentin anadan tutulması tam legitim sayılır. Bu yanaşma həm valideyn məsuliyyətinin bərabər bölüşdürülməsinə, həm də uşağın sosial təminatının qorunmasına xidmət edir”.
Beləliklə, cəmiyyətdə formalaşmış köhnə stereotiplərə və icra prosesində yaşanan bəzi spesifik çətinliklərə baxmayaraq, qanunvericilik uşağın maddi təminatı məsələsində hər iki valideynə bərabər məsuliyyət yükləyir və anaların da aliment öhdəliyini eyni dərəcədə icra etməsini tələb edir.
Leyla Turan
Demokrat.az