Anarın çıxışı rezonans doğurdu Misli görünməmiş yanaşmadır

Xalq yazıçısı Anar Rzayevin Həsən bəy Zərdabinin heykəli ilə bağlı təklifi diqqət çəkib. O bildirib ki, sözügedən abidənin yeri dəyişdirilməli, Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin ərazisində olmalıdır. 

Sitat: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzinin binası İçərişəhərdə yerləşirdi və Həsən bəy Zərdabinin də heykəli onun qarşısında qoyulmuşdu. Ancaq indi həmin binanın birinci mərtəbəsi restorandır, nəticədə Zərdabinin heykəlinin orada yerləşməsi məntiqsizdir”.

Heykəlin yeri dəyişdirilə bilərmi? Azərbaycanda belə təcrübə olub? 

Globalinfo.az-a danışan hüquqşünas Ellada Bayramova deyib ki, qanunvericiliyə görə, mədəniyyət abidələrinin, ictimai monumental heykəllərin yerləşdirilməsi və onların yerinin dəyişdirilməsi məsələləri şəxsi təklif əsasında deyil, hüquqi çərçivə ilə tənzimlənir:

“Mədəniyyət haqqında” Qanunun 40 və 41-ci maddələrinə əsasən, mədəniyyət obyektlərinin qorunması dövlətin öhdəliyidir, yerləşdiyi mühit onun tarixi-simvolik dəyəri ilə birbaşa bağlıdır. Obyektlərin köçürülməsi yalnız elmi əsaslandırma, ekspertiza və dövlət qərarı ilə mümkündür. Abidə olduğu məkanda tarixi-sosial məna daşıyır və mühitdən qoparılması tarixi cinayətdir. Yəni bir yazıçının şəxsi fikri hüquqi əsas hesab edilmir”.

Ellada Bayramova

Hüquqşünas bildirib ki, tarixdə bu cür mədəni abidələrin köçürülməsi təcrübəsi olub:

“Lakin demək olar ki, hər biri yol tikintisi, dövlət proqramı, memarlıq layihəsi və ya dövlət qərarı ilə reallaşdırılıb. Məsələn, Sovet dövründən sonra bəzi heykəllər şəhər simvolikasına uyğunlaşdırılıb. Amma bunu “filan restoran var” arqumenti ilə etmək misli görünməmiş yanaşmadır. Dünyanın ən böyük mədəniyyət şəhərlərindən olan Roma, Paris, İstanbulun hər birində tarixi abidələr, heykəllər, kilsələr, meydanlar və restoranlar eyni məkanda mövcuddur. Çünki mədəniyyət məkanın ruhu ilə yaşayır. Əksinə, turist restorandan daha çox istifadə etdiyi üçün onun qarşısında kimin heykəli olduğunu öyrənir və şəxsiyyət tanınır”.

Ellada Bayramovanın sözlərinə görə, hörmətsizlik heykəlin harada olmasında deyil, restoranla müqayisə edilən yanaşmadadır:

“Həsən bəy Zərdabi həmin restoran açılmamışdan əvvəl də var idi, obyekt bağlanandan sonra da yaşayacaq. “Xalq yazıçısı” statusu milli yaddaşı qoruyan, millətə mənəvi xidmət göstərən insanlara verilir. Bir heykəli restoranla müqayisə edib milli dəyərin yerini biznes arqumenti ilə ölçmək mədəni baxımdan, yumşaq desək, bu ada uyğun mövqe deyil. Əgər mədəniyyət məkanına baxış restoran üzərindən müəyyən edilirsə, bu artıq milli düşüncə deyil, kommersiya düşüncəsidir. Qanun deyir ki, abidə ancaq dövlət qərarı ilə, ciddi elmi əsaslandırma çərçivəsində dəyişdirilə bilər. Hətta belə qərar olsa belə, o, milli dəyərin zərərinə yox, qorunmasına xidmət etməlidir. Milli dəyərlərə bu cür yanaşma milli şüurun geriləməsidir”.

Ləman İmran
Globalinfo.az