Anksiyete müasir dövrün səssiz təhlükəsidir PSİXOLOQ DANIŞDI

"Anksiyete uzunmüddətli təşviş halıdır. Bu, təşviş pozuntusunun fonunda formalaşır və beyində sanki daimi “təhlükə var, hazır ol” siqnalını aktiv saxlayan bir mexanizm kimi işləyir". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında psixoloq Səbinə Bəşirzadə deyib.

Onun sözlərinə görə, son illərdə anksiyetenin artmasının tək bir səbəbi yoxdur: "Lakin əsas səbəblərdən biri sosial faktorlardır. Çünki son dövrlərdə cəmiyyətdə çox sürətli dəyişikliklər baş verir, qeyri-müəyyənlik artır. Üstəlik, sosial şəbəkələrdən istifadə genişləndikcə insanlar özlərini başqaları ilə daha çox müqayisə etməyə başlayırlar. “Hamı uğurludur, hamı yaxşı qazanır, hamı gəzir, mən isə bacarmıram” kimi düşüncələr insanda davamlı gərginlik və təlaş yaradır. Sosial şəbəkələrdə “göstərilən həyat” ilə real həyat arasındakı fərq də bu psixoloji təzyiqi daha da artırır.

Təşviş pozuntusunun fonunda beynin “təhlükə var” siqnalı sönmür. Bu siqnalın aktiv qalmasına sosial şəbəkələrdən aldığımız ani xəbərlər, həyatımızda baş verən gözlənilməz dəyişikliklər, ətrafımızda baş verən hadisələrin - hətta sadə bir xəstəlik xəbərinin belə - ardıcıl və fasiləsiz şəkildə qarşımıza çıxması təsir edir. İnsan adaptasiya olmamış, həmin stresorlar yenisi ilə əvəzlənir. Bu isə bədənin gərginlik rejimindən çıxmasına imkan vermir.

Anksiyete fonunda əvvəlcə təşviş atakları, daha sonra panik ataklar yarana bilər. Bu zaman insanlarda təzyiqin qalxması, ürəkdöyünmənin artması, “öləcəyəm” hissi, əl-ayaqda tərləmə, üşütmə və ya bədənin qəfil istiləşməsi kimi əlamətlər meydana çıxır. Yəni anksiyete təkcə psixoloji hal kimi qalmır, sinir sisteminə və hətta immun sisteminə qədər təsir göstərə bilir.

Bu gün anksiyetenin geniş yayılmasını yalnız genetik meyilliliklə izah etmək doğru olmaz. Çünki əvvəlki illərdə də bu tip pozuntular mövcud idi. Sadəcə olaraq, informasiya az idi, maarifləndirmə zəif idi və insanlar bu halları çox vaxt “əsəb”, “ürək” və ya “təzyiq problemi” kimi qəbul edirdilər. Genetik meyillilik rol oynaya bilər, lakin bu, valideyndə panik atak varsa, övladda da mütləq olacaq demək deyil. Burada sosial mühitin, həyat tərzinin və psixoloji yüklənmənin rolu çox böyükdür.

Digər mühüm məqam informasiyanın həddindən artıq artmasıdır. Məsələn, sosial şəbəkələrdə “reels” kimi qısa videolara öyrəşmək, 2–3 saniyədən sonra növbəti videoya keçmək diqqət dağınıqlığını artırır, beyni daimi stimullaşdırır və gərginliyi alovlandıra bilir. Bu zaman insan özü də istəmədən beynə siqnal verir ki, “hər an nəsə ola bilər”, “hər şey təcili və təhlükəlidir”. Beyin bu rejimdən çıxa bilmir və təşviş pozuntusu xronikləşir.

Bu dövrdə insanların psixoloji problemlərlə bağlı daha məlumatlı olması da mühüm amildir. İnsanlar artıq duyğularını adlandıra və ifadə edə bilirlər. Maarifləndirici seminarların, müayinələrin və məlumat axınının artması bu prosesə təsir göstərir. Əvvəllər “əsəb xəstəliyi” adlandırılan bir çox halın əslində təşviş pozuntusu ilə bağlı olduğunu bu gün insanlar daha aydın şəkildə anlayırlar. Lakin sosial mühitin yaratdığı faktorlar - qeyri-müəyyənlik, müqayisə, informasiya seli və sürətli həyat tempi - xroniki narahatlığı daha da artırır".