Icma.az
close
up
RU
Antarktidada nəhəng əraziyə heç bir ölkə iddia etmir: Səbəbi nədir?

Antarktidada nəhəng əraziyə heç bir ölkə iddia etmir: Səbəbi nədir?

Qaynarinfo portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Antarktidada yerləşən Meri Berd Torpağı bu günə qədər heç bir dövlətin rəsmi ərazi iddiası irəli sürmədiyi ən böyük quru sahələrindən biridir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu regionun unikallığı təkcə ölçüləri ilə deyil, həm də hüquqi statusu ilə bağlıdır. Sahəsi İran və Monqolustandan böyük, Polşadan isə təxminən beş dəfə geniş olan Meri Berd Torpağı artıq bir əsrə yaxındır ki, heç bir ölkənin rəsmi iddiasına daxil edilməyib.

Ərazinin tarixi 1920–1930-cu illərdə Qərbi Antarktikanın bu hissəsini xəritələşdirən admiral Riçard Evelin Berdin (Richard Evelyn Byrd) ekspedisiyaları ilə bağlıdır.

ABŞ hökuməti sonradan bu əraziyə rəsmi iddia irəli sürmək imkanını nəzərdən keçirsə də, sonda bundan imtina edib.

"WP Tech" nəşrinin yazdığına görə, Meri Berd Torpağının gələcəyi ilə bağlı üç əsas ssenari müzakirə olunur:

* regionun BMT-nin nəzarəti altında xüsusi elmi-tədqiqat zonası elan edilməsi;

* böyük dövlətlərin Antarktika Müqaviləsinin prinsiplərini zəiflətməsi;

* buzlaqların əriməsi nəticəsində təbii sərvətlərə çıxışın asanlaşması fonunda iqtisadi marağın artması.

Hazırda bu ərazi planetdə baş verən qlobal proseslərin öyrənilməsi üçün mühüm elmi laboratoriyalardan biri hesab olunur.

Alimlər 2020-ci ildən bildirirlər ki, burada buz örtüyünün altındakı geotermal istilik axını əvvəlki hesablamalardan təxminən 50 faiz yüksəkdir. Bu amil buzlaqların ərimə sürətinə və iqlim dəyişikliklərinin qiymətləndirilməsinə birbaşa təsir göstərir.

Bundan başqa, buz örtüyünün altında yerləşən vulkanik sistem də xüsusi maraq doğurur. 2024-cü ildə ABŞ-ın bir neçə universitetinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu Yer mantiyasından təxminən 1,2 min kilometr dərinliyə qədər uzanan mantiya plumu ilə əlaqəli azı 138 isti nöqtə müəyyən edib.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu proseslər Tveyts buzlağının davranışı ilə əlaqəlidir. Məlumata görə, geotermal istilik buzlağın aşağı hissəsində ərimə sürətini ildə təxminən 15 santimetr artırır ki, bu da əvvəlki qiymətləndirmələrdən yüksək göstəricidir.

Antarktika Müqaviləsi və dövlətlər arasında rəqabət

1959-cu ildə imzalanmış Antarktika Müqaviləsi yeni ərazi iddialarının irəli sürülməsini qadağan etsə də, regiona marağı azaltmayıb.

Çin 2026-cı ildə sualtı dronlarla təchiz edilmiş yeni mobil elmi bazanın fəaliyyətə başlayacağını elan edib. ABŞ Antarktika proqramının maliyyələşdirilməsini beş dəfə artırıb, Avropa İttifaqı isə dərin buz qazıntıları ilə bağlı "Beyond EPICA" layihəsini həyata keçirməyə başlayıb.

Hazırda əsas rəqabət təbii sərvətlərə görə deyil, elmi məlumatlara görə gedir.

BMT-nin 2025-ci il hesabatına əsasən, dünya üzrə iqlim modellərinin 37 faizi Antarktikadan əldə olunan məlumatlara əsaslanır. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə bağlı proqnozların eyni payı isə Tveyts buzlağında aparılan tədqiqatlardan asılıdır. Bu məlumatların iqtisadi dəyəri ildə 60 milyard ABŞ dollarından çox qiymətləndirilir.

Antarktikada həyat şəraiti və simvolik iddialar

Bu regionda işləmək son dərəcə çətin şərait tələb edir. Burada temperatur mənfi 80 dərəcəyədək enir, küləyin sürəti saatda 100 kilometrə çatır və tədqiqatçılar ilin ən azı səkkiz ayını tam təcrid vəziyyətində keçirirlər.

Buna görə də külək və günəş enerjisi ilə işləyən avtomatlaşdırılmış stansiyalar getdikcə daha geniş istifadə olunur. Onlar ilboyu sensorların işləməsini təmin edir və məlumatları real vaxt rejimində peyklər vasitəsilə ötürür.

Hüquqi statusunun qeyri-müəyyən olması müxtəlif simvolik təşəbbüslərin də yaranmasına səbəb olub. Son illərdə Vestarktika Böyük Hersoqluğu, Finismund Krallığı və Buzlaq Respublikası kimi layihələr elan edilsə də, onların heç biri beynəlxalq səviyyədə siyasi əhəmiyyət daşımır.

İqlim dəyişikliyinin sürətlənməsi fonunda Meri Berd Torpağının gələcəyi getdikcə daha çox diqqət mərkəzinə çevrilir. Əsas sual isə budur: bu region elmi tədqiqatlar üçün beynəlxalq əməkdaşlıq məkanı olaraq qalacaq, yoxsa daha sərt geosiyasi rəqabətin predmetinə çevriləcək?

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:144
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 26 İyul 2026 20:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see289

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see278

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see275

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see270

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see270

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see261

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see256

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see252

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see248

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see246

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see232

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see227

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see226

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see226

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see223

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see220

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see215

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see214

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see208

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see207
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri