Arktika uğrunda yeni geosiyasi yarış başlayır

Son illərdə Arktika regionu qlobal siyasətin ən diqqət çəkən istiqamətlərindən birinə çevrilməkdədir. Kanada xarici işlər naziri Anita Anandın NATO-nu Arktikaya daha çox diqqət ayırmağa çağırması da bu tendensiyanın göstəricisidir.

Əslində məsələ təkcə coğrafi maraq deyil. Arktika buzlaqlarının sürətlə əriməsi nəticəsində yeni dəniz marşrutları açılır və regionda böyük enerji və mineral ehtiyatlarının olduğu ehtimal edilir. Bu isə dünyanın aparıcı gücləri üçün Arktikanı strateji əhəmiyyətə malik bir məkan halına gətirir. NATO-nun regiona diqqəti artırmaq çağırışı məhz bu yeni geosiyasi reallığın nəticəsi kimi görünür.

Arktika məsələsi xüsusilə Rusiya ilə Qərb arasında rəqabətin yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilir. Rusiya uzun illərdir ki, bu regionda hərbi infrastrukturu gücləndirir, yeni bazalar qurur və Şimal dəniz yolunu strateji nəqliyyat marşrutu kimi inkişaf etdirməyə çalışır. Qərb ölkələri isə bu vəziyyəti balanslaşdırmaq üçün NATO çərçivəsində koordinasiyanı artırmağa çalışır. Kanada və Norveç kimi Arktika ölkələri hesab edir ki, gələcəkdə region təkcə iqtisadi deyil, həm də hərbi rəqabət meydanına çevrilə bilər. Bu baxımdan NATO-nun Arktikada daha aktiv rol oynaması çağırışı əslində Rusiyanın artan təsirinə qarşı kollektiv təhlükəsizlik strategiyasının bir hissəsi kimi dəyərləndirilir.

Digər tərəfdən, Arktikada rəqabət yalnız NATO ilə Rusiya arasında məhdudlaşmır. Çin də son illərdə özünü “Arktikaya yaxın dövlət” kimi təqdim edərək regiona marağını açıq şəkildə göstərir. Pekin yeni dəniz marşrutlarını qlobal ticarət üçün mühüm imkan kimi görür və enerji layihələrinə investisiya qoyur. Bu səbəbdən Arktika tədricən böyük güclərin maraqlarının toqquşduğu yeni geosiyasi məkana çevrilir.

NATO-nun bu regiona diqqəti artırmaq çağırışı da göstərir ki, gələcəkdə Arktika yalnız ekoloji və elmi tədqiqat zonası deyil, həm də qlobal güc balansının formalaşdığı strateji bir məkan olacaq.

Ruslan Zəngəzur