Asiya parçalanır: Himalayın altında tektonik plitə qırılıb

Yer qabığının dərinliklərində baş verən proseslər geoloji xəritəni dəyişdirməkdə davam edir. Alimlərin yeni araşdırmasına görə, Hind plitəsi hazırda Tibet platosunun altında daxildən parçalanır. Bu, elm tarixində ilk dəfə müşahidə edilən və Yer qabığının davranışı ilə bağlı fundamental bilikləri yeniləyən hadisədir.

Qaynarinfo "Ecoticias"a istinadən xəbər verir ki, təxminən 60 milyon il əvvəl Hind plitəsi - o vaxtlar Tetis okeanında yerləşən bir ada - Avrasiya plitəsi ilə toqquşub. Bu toqquşma nəticəsində Himalay dağları formalaşıb və Mərkəzi Asiyanın relyefi dəyişib. Bu geoloji toqquşma hələ də davam edir. Lakin indi elm adamları bu prosesin daha mürəkkəb və dramatik olduğunu aşkar ediblər.

Plitənin içində qırılma baş verir

Çinli alimlərin Stanford Universiteti ilə birgə apardığı tədqiqatlara əsasən, Hind plitəsi sadəcə Avrasiya plitəsinin altına üfüqi sürüşmür və ya birbaşa mantiyaya batmır. Eyni zamanda, "delaminasiya” adlandırılan unikal bir proses də baş verir – yəni plitənin yüngül üst qabığı daha sıx və ağır alt təbəqədən ayrılır. Bu iki təbəqə arasında isə dərinliyə doğru uzanan vertikal bir qırılma yaranır.

Utrext Universitetindən geodinamik Daq van Hinsberq bu barədə belə deyir: "Biz bilmirdik ki, qitələr bu cür davrana bilər. Bu, elmi baxımdan tamamilə yeni və əsaslı bir kəşfdir".

Qaz izotopları sübut təqdim etdi

Araşdırmalarda seysmik dalğalar, zəlzələ məlumatları və Tibetdəki termal bulaqlardan çıxan qazların kimyəvi tərkibi təhlil edilib. Xüsusilə bəzi bölgələrdə aşkarlanan helium-3 izotopu, bu qazın dərin Yer mantiyasından gəldiyini göstərib. Bu isə o deməkdir ki, artıq mantiyadan material qırılma vasitəsilə səthə doğru sızır və bu çatlar zamanla genişlənir.

Hazırda bu daxili parçalanmanın səthdə vizual izləri müşahidə olunmasa da, alimlər bu prosesin böyük geoloji nəticələrə səbəb ola biləcəyini bildirirlər. Proqnozlara görə, gələcəkdə Himalaylar və Tibet platosu iki ayrı tektonik massivə bölünə bilər.

Zəlzələ riski artır

Tədqiqatın aparıldığı ərazidən Konqa-Sanqri adlanan aktiv zəlzələ qırığı keçir. Bu bölgədə yer qabığında gərginlik artmaqdadır. Dərin qırılma ilə bu səth aktivliyi arasında birbaşa əlaqə hələ tam sübut edilməsə də, daxili təzyiqlə seysmik fəaliyyət arasında əlaqənin olduğuna dair əlamətlər açıq şəkildə görünür.

Planetin gələcəyi dəyişir

Bu kəşf Himalay geodinamikasına dair mövcud təsəvvürləri kökündən dəyişməklə yanaşı, daha böyük bir nəticəyə də işarə edir: qitələr yalnız kənardan deyil, daxildən də parçalanaraq Yer kürəsinin xəritəsini dəyişə bilər. Bu isə artıq elmi-fantastik deyil, müşahidə edilən reallıqdır.

Aydın