Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Su təhlükəsi altında Orta Asiya paytaxtları yox ola bilər

Su təhlükəsi altında Orta Asiya paytaxtları yox ola bilər

Oxumeni.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Su təhlükəsi altında Orta Asiya paytaxtları yox ola bilər

Orta Asiya sürətlə elə bir su çatışmazlığı xəttinə yaxınlaşır ki, bu ölkələrin paytaxtları Tehranın hazırda üzləşdiyi böhrana bənzər bir böhranla üzləşə bilər. Bu xəbərdarlıq tədqiqatçılar Sobir Qurbanov və Eldənizə Hüseynovanın 2 dekabrda dərc olunmuş analitik məqaləsində yer alır.

Onlar vəziyyəti ölkənin ən böyük şəhərinin su anbarlarının demək olar ki, "ölü tutumuna" çatdığı və hakimiyyət orqanlarının əhalinin qismən təxliyəsi üçün planlar hazırlamağa məcbur olduğu "Tehran böhranı" ilə müqayisə edirlər.

Müəlliflərin fikrincə, Daşkənd, Bişkek, Almatı, Astana və Düşənbə hələ fəlakət səviyyəsinə çatmayıb, lakin təhlükəli istiqamətdə davamlı olaraq irəliləyir. Əsas səbəblər dağ buzlaqlarının sürətlə əriməsi, infrastrukturun xroniki şəkildə pisləşməsi və əsasən kənd təsərrüfatı sektorunda israfçı su istehlakıdır. Regionun suyunun 90 faizinə qədəri suvarma üçün istifadə olunur, onun böyük hissəsi tarlalara çatmadan açıq kanallarda itir. Bəzi ərazilərdə resursun 40 faizinə qədəri yol boyu sözün əsl mənasında buxarlanır.

Qeyd olunur ki, "su təhlükəsizliyi" illüziyası çoxdan reallığa uyğun gəlmir: yeraltı suların səviyyəsi aşağı düşür, torpaqlar duzlaşır və ekosistemlər deqradasiyaya uğrayır. Bu proseslər artıq Aral dənizi hövzəsində nəzərə çarpır və gələcək şəhər problemlərinin xəbərçisidir.

Analitiklər regionun paytaxtlarına xüsusi diqqət yetiriblər. Daşkənd və Bişkekin su təchizatı şəbəkələri əsasən Sovet dövrünə gedib çıxır və tez-tez təcili təmirə məruz qalır. Özbəkistanda su istehlakı dünyada ən yüksək göstəricilərdən biridir: gündə adambaşına 400 litrə qədər, Avropa şəhərlərindən təxminən iki dəfə çoxdur. Bu, böyük şəhərləri olduqca həssas edir - hətta kiçik fasilələr belə geniş yayılmış kəsintilərə səbəb ola bilər.

Sobir Qurbanov və Eldənizə Hüseynova böhranın idarəetmədəki uğursuzluqlar səbəbindən daha da ağırlaşdığını vurğulayırlar. Tariflər şəbəkənin saxlanılması xərclərini ödəyə bilmir və su qurumları istehlakı artırmağa davam edən kənd təsərrüfatı idarələrindən daha zəifdir. Əfqanıstan əlavə gərginlik mənbəyinə çevrilir. Hazırda tikilməkdə olan və Amudərya çayının axınının üçdə birinə qədərini yönəldə bilən Qoş-Təpə kanalı artıq Özbəkistanın cənub bölgələrində su təchizatına təsir göstərir. Bu, potensial olaraq Mərkəzi Asiyada zəncirvari reaksiyaya səbəb ola və yükü Sırdərya çayına yönəldə bilər və Qazaxıstanı təhdid edə bilər.

Vəziyyət quru payızla daha da mürəkkəbləşir. Hidrometeoroloji xidmətlərin məlumatına görə, bəzi ərazilərdə yağıntı normadan 40-70 faiz aşağı olub. Tacikistan artıq kənd yerlərində gündə üç saata qədər elektrik enerjisi məhdudiyyətləri tətbiq edib. Yağış yağmadığı təqdirdə havanın keyfiyyəti pisləşir: toz və duman çirklənmə səviyyəsini təhlükəli səviyyələrə qaldırır.

Müəlliflər xəbərdarlıq edirlər ki, islahatlar indi başlamazsa, region artan miqrasiya, artan sosial iğtişaşlar və ölkələr arasında su uğrunda artan rəqabətlə üzləşəcək. "Tehran anı"ndan qaçmaq üçün Orta Asiya suvarma sistemlərini modernləşdirməli, su paylama şəbəkələrində itkiləri azaltmalı, günəş və külək enerjisini inkişaf etdirməli, şəhərsalma qaydalarını sərtləşdirməli və dayanıqlı tarif siyasəti hazırlamalıdır.

Mütəxəssislər Əfqanıstanla Amudərya çayının axınının idarə olunması ilə bağlı sistemli dialoqa ehtiyac olduğunu xüsusi olaraq vurğulayırlar. Əks halda, Sobir Qurbanov və Eldəniz Hüseynov qeyd edirlər ki, su böhranı yavaş-yavaş, lakin qaçılmaz şəkildə inkişaf edəcək və nəticədə nəzarətdən çıxacaq.

Mərkəzi Asiya hələ 2018-ci ildə Keyptaunu təhdid edən "Sıfır Günü"nə və ya Mexiko şəhərinə zərbə vuran xroniki böhrana çatmasa da, regionun trayektoriyası aydındır. Yanlış idarəetmə, iqlim stressi və institusional zəiflik regionu təhlükəli bir həddə doğru itələyir.

Sobir Qurbanovun yazdığı kimi, obyektiv qiymətləndirmə regionun hələ də həddi keçməməsidir. Lakin su infrastrukturunun modernləşdirilməsi və transsərhəd çayların birgə idarə olunmasına keçid üçün qətiyyətli tədbirlər görülməsə, Daşkənd, Bişkek, Almatı, Astana və Düşənbə kimi Orta Asiya meqapolisləri oxşar dönməz böhrana doğru sürüklənməyə başlaya bilər.

Hazırda Daşkənd və Bişkek Tehranla eyni kəskin çatışmazlıqla qarşılaşmır. Lakin hər iki paytaxt göründüyündən daha həssasdır. Su infrastrukturunun böyük bir hissəsi Sovet dövrünə gedib çıxır və planlaşdırılan dəyişdirmələr əvəzinə təcili təmir işləri ilə saxlanılır. Bişkekdə şəbəkənin bərbad hissələri müntəzəm olaraq partlayır və bu da küçələrin su altında qalmasına və su anbarlarının boşalmasına səbəb olur.

İstehlak məlumatları kritik bir zəifliyi ortaya qoyur. Daşkənddə rəsmi rəqəmlər gündəlik yaşayış yerlərində su istehlakının adambaşına 230-270 litr olduğunu göstərir, pik hədlərin isə adambaşına gündə 400 litrə çatdığı bildirilir. Şəhərin sayğacsız mənzillər üçün "norma"sı 350 litrdir.

Daşkəndin su ehtiyacı Qərb şəhərləri üçün tipik olan 100-200 litr orta göstəricini xeyli üstələyir və tələbatın idarə olunmasına təcili ehtiyac olduğunu vurğulayır.

İqlim böhranı çatışmazlıqları daha da artırmazdan əvvəl belə, yüksək istehlak və sızan infrastrukturun birləşməsi Daşkənd, Bişkek və Düşənbə kimi şəhərləri su təchizatında fasilələrə qarşı son dərəcə həssas edir.

Torpağın şoranlaşması yayıldıqca və məhsuldarlıq azaldıqca, Fərqanə Vadisi, Xatlon, Suğd və Qazaxıstanın quraq bölgələrindəki kənd ev təsərrüfatları gəlirlərinin azalması ilə üzləşəcəklər.

Əziz MUSTAFA

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:363
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 05 Dekabr 2025 15:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see408

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see328

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see308

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see307

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see303

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see293

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see285

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see281

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see277

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see264

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see257

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see254

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see239

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see234

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see219

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see214

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see198

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see188

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri