Autizm pozuntusunun erkən aşkarlanması və reabilitasiyası üçün dövlət proqramı ciddi irəliləyişə səbəb ola bilər Sosioqloq

Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında “Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı deputat Soltan Məmmədov autizm pozuntusunun erkən aşkarlanması və sonrakı reabilitasiyası üçün dövlət proqramının qəbul olunması vacib olduğunu qeyd edib.

Məsələ ilə bağlı “Operativ Media”ya açıqlama verən sosioloq Mətanət Məmmədova bildirib ki, dövlət proqramının qəbul edilməsi bu sahədə ciddi irəliləyişə səbəb ola bilər:

“Autizm spektr pozuntusu (ASP) ilə doğulan və ya sonradan bu sindromun əlamətləri müşahidə olunan uşaqlarda xəstəliyin erkən aşkar edilməsi onların gələcək həyatına müsbət təsir göstərə bilər. Bu cür uşaqlar sosial qarşılıqlı münasibətlərdə çətinlik çəkir, təkrarlanan və dəyişməz maraq və davranış modelləri nümayiş etdirirlər. ASP-nin inkişafı adətən erkən uşaqlıq dövründə başlayır. Deməli, xəstəliyin erkən aşkar edilməsi və müvafiq tədbirlərin görülməsi böyük əhəmiyyət daşıyır.

Millət vəkilinin bu məsələyə dair təklifi çox təqdirəlayiqdir. Dövlət Proqramının qəbul edilməsi bu sahədə ciddi irəliləyişə səbəb ola bilər. ASP-nin yaranma səbəblərinin geniş spektrdə olması, məsələn, irsi meyillilik, xarici təsirlər, X xromosomunun zəifliyi, nəsildə autizm və ya digər psixi pozuntuların olması, valideynlərin yaşının 35-dən yuxarı olması, hamiləlik zamanı ananın infeksion xəstəliklər keçirməsi, hormonal disbalans, toksik maddələrə məruz qalma və ya ekoloji vəziyyətin pis olması, belə bir proqramın qəbulunu zəruri edir. Belə proqramlar aidiyyəti sahələr üzrə problemlərin həlli üçün hərtərəfli yanaşma təmin edir”.

Sosioloq Dövlət Proqramının qəbul edilməsi xəstəliyin səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi və bu pozuntu üçün əlverişli şəraitin qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya biləcəyini vurğulayıb:

“ASP, şəxsi, sosial, təhsil, peşə və digər fəaliyyət sahələrində ciddi çətinliklər yarada biləcək bir sindromdur. Buna görə də, problemin erkən aşkarlanması və reabilitasiya tədbirlərinə başlanması böyük əhəmiyyət daşıyır və bunun nəticəsiz qalması mümkün deyil.

Dövlət Proqramının qəbul edilməsi xəstəliyin səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi və bu pozuntu üçün əlverişli şəraitin qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər. Dövlət Proqramı bu sahədə baza rolunu oynayaraq mövcud problemlərin hərtərəfli həllini təmin edən imkanlar yaradır. ASP-nin erkən aşkar edilməsi və müalicəsi həm uşaqlar, həm onların valideynləri, həm də ümumilikdə cəmiyyətimiz və gələcəyimiz üçün faydalı olacaqdır”.