Avropadan kütləvi deportasiya BAŞLAYIR

Avropa İttifaqı Şurası Aİ-də qalmaq hüququ olmayan şəxslərin geri qaytarılması üçün yeni qaydaları təsdiqləyib. 

“Cebheinfo.az”-ın məlumatına görə, yeni qaydalar deportasiya prosedurlarını sürətləndirmək və üçüncü ölkələrdə “qaytarılma mərkəzləri” adlanan yerlərin yaradılması imkanını təmin etmək məqsədi daşıyır. Avropa İttifaqında yaşamaq hüququ olmayan şəxslərin geri qaytarılması məsələsi birliyə üzv ölkələrin daxili işlər nazirlərinin oktyabrın 1-də Lükseburqda keçirilən görüşünün gündəliyindəki əsas məsələdir. 

Nazirlər, həmçinin Aİ xaricindəki prioritet ölkələrlə readmissiya məsələləri üzrə əməkdaşlığın gücləndirilməsini müzakirə ediblər. İrlandiyanın ədliyyə, daxili işlər və miqrasiya naziri Cim O'Kallaqanın sözlərinə görə, Aİ-dən çıxmaq əmri verilən hər iki nəfərdən təxminən biri əslində heç vaxt ölkəni tərk etmir. O bildirib ki, yeni qaydalar üzv dövlətlərə daha sürətli və  səmərəli geridönüş prosesini təmin etməyə kömək etməlidir. Eyni zamanda, təsdiq edilmiş qaydalar fundamental hüquqlara və beynəlxalq hüquqa tam hörmət edilməsinin vacibliyini nəzərdə tutur. 

Nə dəyişəcək? 

Yeni qaydalar Aİ-də qalmaq üçün heç bir qanuni əsası olmayan üçüncü ölkə vətəndaşlarının geri qayıtması üçün ümumavropa qaydalarını müəyyən edir. Belə şəxslərdən üzv dövləti tərk etmələri və milli hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlıq etmələri tələb olunacaq. Əməkdaşlıq edilməyəcəyi təqdirdə Aİ dövlətləri qanunla müəyyən edilmiş tədbirlər tətbiq edə biləcəklər.

Bunlara müəyyən güzəşt və imtiyazların azaldılması və ya imtina, milli qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda isə cinayət sanksiyaları daxildir. Təhlükəsizlik təhdidi yaradan şəxslər üçün əlavə tədbirlər, o cümlədən daha uzun müddətli giriş qadağaları nəzərdə tutulur. Ən əhəmiyyətli yeniliklərdən biri Avropa İttifaqı xaricində “qayıdış mərkəzləri” yaratmaq imkanı olacaq.

Bu cür mərkəzlərdən ya şəxsin geri qaytarılması üçün son təyinat yeri, ya da onun sonradan mənşə ölkəsinə və ya başqa üçüncü ölkəyə göndəriləcəyi aralıq nöqtə kimi istifadə edilə bilər. Bundan başqa, bu cür müqavilələr yalnız beynəlxalq insan hüquqları standartlarına və beynəlxalq hüquqa, o cümlədən geri qaytarılmama prinsipinə riayət edən dövlətlərlə bağlana bilər.

Müşayiət olunmayan və yetkinlik yaşına çatmayanlar bu cür müqavilələrdən kənarlaşdırılırlar. Afrikada ilk belə mərkəzin tikintisi üçün beş Aİ ölkəsi hazırlıq işləri aparır. Pan-Avropa qaydalarının qəbul edilməsi ilə paralel olaraq, bir neçə Aİ dövləti artıq “qaytarılma mərkəzləri”nin xüsusi bir sisteminin yaradılması üzərində işləyir. Yunanıstan, Almaniya, Avstriya, Danimarka və Niderland Afrikada ilk belə mərkəzin yaradılması imkanlarını araşdıran qrup yaradıblar. Hazırkı məlumatlara görə, Afina onun 2027-ci ilin ikinci yarısında fəaliyyətə başlamasını gözləyir.

Ev sahibi ölkənin adı hələ rəsmi olaraq açıqlanmayıb. Mümkün variantlar kimi Ruanda və Uqanda qeyd olunub. Yunanıstan tərəfi bildirir ki, bu, saxlama mərkəzlərinin mütləq bağlanması demək deyil. Güman edilir ki, bunlar beynəlxalq müdafiə üçün müraciətlərindən qəti şəkildə imtina edilmiş və Aİ-da qalmaq üçün heç bir qanuni hüququ olmayan şəxslərin yerləşdirilməsində tətbiq olunacaq.

Yeni mexanizm Aİ ölkələri arasında səyahətləri sadələşdirməlidir. Qaytarma qərarların qarşılıqlı tanınması əvvəlcə könüllü olacaq. Avropa Komissiyası tənzimləmə qüvvəyə mindikdən üç il sonra mexanizmin fəaliyyətini qiymətləndirməli və zərurət yarandıqda onu məcburi hala gətirməyi təklif etməlidir. Müəyyən müddəalar təhlükəsizlik təhdidi yaradan şəxslərə qarşı xüsusi tədbirləri nəzərdə tutur. Onlar on ildən çox müddətə giriş qadağalarına və ya qeyri-müəyyən müddətə qadağaya məruz qala bilərlər. 

Qaydalar nə vaxt qüvvəyə minəcək? 

Qaydalar Aİ-nin rəsmi jurnalında dərc edildikdən sonrakı gün qüvvəyə minəcək. Onun müddəaları mərhələli şəkildə tətbiq olunacaq. Bəzi müddəalar dərhal tətbiq olunacaq, digərləri isə 12 aylıq keçid dövrünə malik olacaq. Yeni qaydalar Aİ-nin miqrasiya siyasətində daha geniş islahatların tərkib hissəsidir. Aİ-nin Miqrasiya və Sığınacaq Paktı 12 iyun 2026-cı ildə qüvvəyə minib və geri qaytarma sistemi üzv dövlətlərdə qalmaq icazəsi verilməyənlərə vahid yanaşma təmin etməklə onu tamamlamaq məqsədi daşıyır.

Daxili işlər nazirlərinin görüşündə həmçinin, Miqrasiya və Sığınacaq Paktının həyata keçirilməsi, Şengen zonasındakı vəziyyət, informasiya mübadiləsi, Avropa informasiya sistemlərinin uyğunluğu və miqrasiya böhranları üçün erkən xəbərdarlıq imkanlarını müzakirə edəcəklər. Beləliklə, Aİ eyni zamanda ittifaq daxilində geri qaytarma prosedurlarını gücləndirir. Bundan sonra Aİ-də qalmaq hüququ olmayan şəxslərin göndərilə biləcəyi üçüncü ölkələrlə əməkdaşlıq üçün hüquqi baza yaradır. 

Müşfiq Abdulla
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin