Avtomobilsiz bir gün təmiz şəhər, sağlam gələcək

22 sentyabr – Ümumdünya Avtomobilsiz Günüdür

Bu gün dünyada  avtomobilin həyatımızdakı yerinə yenidən nəzər salmaq üçün əlamətdar tarixlərdən biri kimi qeyd olunur. 22 sentyabr – Ümumdünya Avtomobilsiz Günü insanları heç olmasa bir gün şəxsi avtomobildən mümkün qədər az istifadə etməyə, ictimai nəqliyyata, velosipedə və piyada hərəkətə üstünlük verməyə çağırır. Məqsəd avtomobildən tam imtina etmək deyil, daha təmiz, təhlükəsiz və rahat şəhər mühitinin mümkün olduğunu göstərməkdir.

Avtomobilsiz gün ideyasının tarixi daha əvvələ gedib çıxır. 1970-ci illərin əvvəllərində, xüsusilə 1973-cü il neft böhranı zamanı bəzi ölkələrdə avtomobildən istifadənin məhdudlaşdırılması ilə bağlı təşəbbüslər həyata keçirilmişdi. Sonrakı illərdə bu ideya tədricən ekologiya, şəhər nəqliyyatı və ətraf mühitin qorunması məsələləri ilə əlaqələndirildi. Avropada isə müasir avtomobilsiz gün təşəbbüsünün əsas mərhələlərindən biri 1998-ci ildə Fransada keçirilən “Şəhərdə avtomobilsiz” kampaniyası oldu. Bu təşəbbüs sonrakı illərdə digər Avropa ölkələrinə də yayıldı.

Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi bildirir ki, 22 sentyabr Ümumdünya Avtomobilsiz Günü kimi 1998-ci ildən qeyd olunur. Nazirliyin məlumatında günün əsas məqsədləri sırasında alternativ nəqliyyata diqqətin artırılması, ictimai nəqliyyatdan istifadənin təşviqi və istixana qazlarının azaldılmasına töhfə verilməsi göstərilir.

Bu təşəbbüsün aktuallığı illər keçdikcə daha da artıb. Çünki şəhərlərdə avtomobillərin sayının çoxalması təkcə nəqliyyat sıxlığı yaratmır. Nəqliyyat vasitələrinin yaratdığı emissiyalar havanın keyfiyyətinə təsir edir, səs-küyü artırır, şəhər məkanında piyadaların və velosipedçilərin hərəkət imkanlarına da təsir göstərir. Buna görə müasir şəhər planlaşdırılmasında əsas məsələlərdən biri insanların rahat və təhlükəsiz hərəkət edə bilməsi üçün müxtəlif nəqliyyat imkanlarının yaradılmasıdır.

Avropa Komissiyasının məlumatına görə, hər il sentyabrın 16-dan 22-dək keçirilən Avropa Mobillik Həftəsi insanları piyada və velosipedlə hərəkətə, ictimai nəqliyyatdan istifadəyə və digər təmiz nəqliyyat vasitələrinə yönəltməyi qarşıya məqsəd qoyur. Həftə ənənəvi olaraq 22 sentyabrda keçirilən Avtomobilsiz Günlə yekunlaşır.

Azərbaycan da bu prosesdən kənarda deyil. Bakı 2026-cı ildə Avropa Mobillik Həftəsinə qoşulub. Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin məlumatına əsasən, sentyabrın 16-dan 22-dək paytaxtda davamlı hərəkətliliyin təşviqi ilə bağlı müxtəlif tədbirlər keçirilir. Maarifləndirici görüşlər, velosiped və skuterlərdən təhlükəsiz istifadə ilə bağlı təlimlər, veloyürüş və “Avtomobilsiz Gün” çərçivəsində tədbirlər bunun əsas istiqamətlərindəndir.

Bütün bunlar göstərir ki, məsələ yalnız bir günlük aksiyadan ibarət deyil. Əsas məqsəd şəhər sakinlərinə alternativ hərəkət imkanlarını göstərmək və gündəlik nəqliyyat vərdişləri barədə düşünməyə şərait yaratmaqdır. İnsan qısa məsafəni avtomobillə deyil, piyada qət edə, işə ictimai nəqliyyatla gedə və ya velosipeddən istifadə edə bilirsə, bu, həm onun fərdi seçiminə, həm də şəhərin ümumi nəqliyyat yükünün azalmasına müəyyən töhfə verir.

Azərbaycan üçün bu məsələ xüsusilə Bakı kimi böyük şəhərdə əhəmiyyətlidir. Şəhərin inkişafı yalnız yeni yolların salınması və avtomobillərin daha sürətli hərəkəti ilə ölçülmür. Rahat ictimai nəqliyyat, təhlükəsiz piyada yolları, velosiped infrastrukturu, əlçatan dayanacaqlar və düzgün təşkil olunmuş şəhər məkanı da müasir şəhərin vacib göstəriciləridir.

Ümumdünya Avtomobilsiz Gününün əsas mesajı avtomobili həyatımızdan çıxarmaq deyil. Əsas fikir ondan ibarətdir ki, insanın şəhərdə hərəkət etmək üçün seçimi çox olsun. Şəxsi avtomobilə ehtiyac olduqda ondan istifadə etmək mümkündür, lakin gündəlik həyatın bütün məsafələrini yalnız avtomobillə qət etmək məcburiyyətində qalmamaq da vacibdir.

Bu gün bizə sadə, lakin mühüm bir həqiqəti xatırladır: şəhər yolları yalnız avtomobillər üçün deyil, insanlar üçündür. Təmiz hava, sakit küçələr, təhlükəsiz səkilər, rahat ictimai nəqliyyat və sağlam həyat mühiti isə hər bir şəhər sakininin arzuladığı gələcəyin əsas şərtlərindəndir.

Bəlkə də 22 sentyabrın ən böyük mənası elə bundadır: bir gün avtomobildən az istifadə etməklə biz əslində avtomobil haqqında deyil, yaşamaq istədiyimiz şəhər haqqında düşünürük.

Nurəngiz Adilqızı
XQ