Ay cəmi beş saata formalaşmış ola bilər

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Ayın yaranması ilə bağlı qəbul edilən elmi təsəvvürlərə yeni araşdırma nəticələri əlavə olunub. Kompüter simulyasiyalarına əsaslanan yeni tədqiqat Ayın Yer ilə nəhəng kosmik cismin toqquşmasından sonra əvvəl düşünüləndən daha qısa müddətdə formalaşmış ola biləcəyini göstərir.

Bu barədə Türkiyənin TRT Haber portalı məlumat yayıb. Xəbərdə qeyd olunur ki, yeni elmi modelləşdirmələr Ayın yaranması prosesinin bəzi ssenarilərdə cəmi bir neçə saat ərzində baş verə biləcəyini göstərir. 

Müasir elmi yanaşmaya görə, Ay təxminən 4,5 milyard il əvvəl Yerə Mars ölçüsündə olduğu ehtimal edilən “Theia” adlı göy cisminin çırpılması nəticəsində yaranıb. Uzun müddət mövcud olan modellərdə bu nəhəng toqquşmadan sonra kosmosa yayılan maddənin Yer ətrafında disk əmələ gətirdiyi və Ayın həmin materialın tədricən birləşməsi nəticəsində formalaşdığı düşünülürdü.

Yeni kompüter modelləri isə toqquşma zamanı maddənin davranışının əvvəlki hesablamalarda təsəvvür ediləndən fərqli ola biləcəyini göstərir. Alimlər göy cisimlərini təşkil edən süxurların möhkəmliyini və temperaturdan asılı fiziki xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq daha mürəkkəb simulyasiyalar aparıblar.

Hesablamalara əsasən, uyğun şərtlər mövcud olduğu halda toqquşmadan sonra Ayın formalaşması üçün uzun zaman tələb olunmaya bilər. Yeni ssenaridə Ayın əsas kütləsinin Yerə nəhəng zərbə nəticəsində kosmosa atılan maddədən qısa müddətdə formalaşması mümkün hesab edilir.

Araşdırmanın əhəmiyyəti yalnız Ayın yaranma müddətinin yenidən qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Yeni modellər Günəş sisteminin ilkin dövrlərində planetlərin və onların peyklərinin formalaşmasına səbəb olan nəhəng toqquşmaların mexanizmlərinin daha dəqiq öyrənilməsinə imkan verə bilər.

Bununla belə, Ayın mənşəyi ilə bağlı bütün sualların cavablandırıldığı qənaətinə gəlmək hələ tezdir. Yer və Ayın tərkibindəki oxşarlıqların necə meydana gəldiyi, nəhəng toqquşmanın hansı şəraitdə baş verdiyi və Ayın ilkin quruluşunun necə formalaşdığı kimi məsələlər elmi araşdırmaların mövzusu olaraq qalır.

Yeni nəticələr göstərir ki, Ayın yaranması barədə elmi təsəvvürlər inkişaf etməkdə davam edir. Kompüter simulyasiyalarının imkanlarının genişlənməsi isə milyardlarla il əvvəl baş vermiş kosmik prosesləri daha ətraflı modelləşdirməyə şərait yaradır.

N.Adilqızı
XQ