Ay səthinin altında naməlum cism hərəkət edir

Ay səthinin altında naməlum bir cismin hərəkətdə olması barədə və Ayın təkamülü ilə bağlı çox maraqlı faktlar üzə çıxıb.
Reyting.az-ın məlumatına görə, Yer planetinin peyki olan Ay əvvəllər düşünüldüyü kimi heç də "geoloji cəhətdən ölü" deyil. "Planetary Science Journal" elmi nəşrinin dərc etdiyi yeni araşdırma göstərir ki, onun soyuq, sakit səthinin altında hər an aktiv proseslər baş verə bilər.
Elm adamları ay səthini çoxdan tədqiq ediblər və hər bir alimə yaxşı məlumdur ki, Ay dənizi kimi tanınan qaranlıq, eləcə də düzlu ərazilər olan sahələr çox uzaq keçmişdə əhəmiyyətli sıxılmaya məruz qalıb. Bu böyük qövs formalı silsilələr isə milyardlarla il əvvəl büzülmə nəticəsində əmələ gəlib.
Bununla belə, Merilend Universitetinin tədqiqatçısı Ceki Klarkın rəhbərliliyi ilə tədqiqatçılar qrupu yenilik edib. Onlar Ayın uzaq tərəfindəki silsilələrin görünən tərəf silsilələrdən əhəmiyyətli dərəcədə, tarixi baxımdan gənc olduğunu müəyyənləşdiriblər. Bu isə bir daha sübut edir ki, Ay səthinin altında dinamik proseslər əvvəl düşünüldüyündən də yaxın vaxtlarda baş verib.
"Bir çox elm adamları Aydakı geoloji hərəkətlərin əksəriyyətinin 2,5-3 milyard il əvvəl baş verdiyinə inanırlar. Lakin alim kimi biz bu tektonik relyef formalarının son milyard ildə aktiv olduğunu, hələ də aktiv ola biləcəyini görürük", - deyən Ceki Klark Ay səthində indi də nələrinsə baş verdiyini xüsusi vurğulayıb.
Lakin tədqiqatçılar qabaqcıl xəritəçəkmə üsullarından istifadə etməklə, Ayın uzaq tərəfindəki və əvvəllər naməlum olan 266 kiçik silsilələri aşkar edə biliblər. 10-dan 40-a qədər qruplaşdırılmış bu silsilələrin əksəriyyəti ehtimal ki, 3,2-3,6 milyard il əvvəl yaranmış vulkanik bölgələrdədir. Hətta həmin silsilələrin yaşını müəyyən etmək üçün komanda krater hesablama metodundan istifadə edib və müəyyən olunub ki, səthin gənc sahələrində daha az krater var.
"Bu kiçik silsilələrin ətrafındakı kraterləri saymaqla və onlardan bəzilərinin mövcud təsir kraterləri ilə kəsişdiyini tam aşkara çıxarmaqla, belə relyef formalarının son 160 milyon ildə tektonik cəhətdən aktiv olduğu qənaətinə gəldik", - söyləyən Klark deyib ki, bu silsilələr daha gənc olsa da, yenə onların quruluşu Ayın yaxın tərəfindəki silsilələrə bənzəyir, bu isə onların ümumi mənşəyini göstərir.
C. Klark ümid edir ki, Aya uçacaq missiyaların köməyi ilə tədqiqatçılar dəstək alacaq və alimlər Ay səthinin altındakı strukturları daha yaxşı araşdırıb başa düşmələri üçün Yerə nüfuz edən radara bənzəyən müasir alətlərlə təchiz olunacaqlar.
Lakin bütün bunlarla yanaşı, Ay səthinin altında hərəkət edən cismin mənşəyi və tərkibi hələ tam müəyyən olunmayıb.
Oqtay QORÇU