Icma.az
close
up
RU
Ay Yerdən uzaqlaşır..?

Ay Yerdən uzaqlaşır..?

Sia Az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Bu proses günün uzunluğunu tədricən artırır...

...Ay Yerdən ölçülə bilən sürətlə uzaqlaşır və bu da günlərimizi tədricən uzadır, eləcə də bütün planetin tarazlığını dəyişir.

Sabit bir səma rəqsi kimi görünən şey əslində milyonlarla il davam edən yavaş bir transformasiyadır. Əsrlər boyu Ay dövrü sabit görünürdü, qabarma və tutulmaları təsəlliverici bir müntəzəmliklə idarə edirdi. Lakin müasir ölçmələr göstərir ki, bu sabitlik yalnız görünəndir.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, The Daily Galaxy xəbər verir ki, Yer ilə onun yeganə təbii peyki arasındakı məsafə ildən-ilə artır. Bu tədricən dəyişiklik vacibdir, çünki planetimizin fırlanmasının mexanikasına təsir göstərir. Qabarma, orbital hərəkət və günün uzunluğu arasındakı əlaqə nəzəri deyil. Bu, fosillərdə sənədləşdirilib və lazer ölçmələri ilə təsdiqlənib.

Yetmiş milyon il əvvəl, Təbaşir dövrünün sonunda, Yerdə bir gün təxminən 23 saat yarım davam edirdi.

2020-ci ildə "Paleoceanography and Paleoclimatology" jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, alimlər bu nəticəyə ikitaylı mollyusk Torreites sanchezi-nin fosilləşmiş qabıqlarının böyümə xətlərini təhlil edərək gəliblər.

Qeyd edək ki, ağac halqalarına bənzər bu mikroskopik zolaqlar gündəlik böyümə dövrlərini qeyd edir. Alimlər onları sayaraq müəyyən ediblər ki, həmin dövrdə bir il təxminən 372 gündən ibarətdir. Bir ildə daha çox gün hər bir fərdi günün daha qısa olması deməkdir.

Məlumatlar göstərir ki, Ay Yerə daha yaxın idi, daha güclü cazibə qüvvəsi tətbiq edirdi və planetin fırlanmasına daha çox təsir göstərirdi. Bu kəşf fərziyyə deyil. Bu, əhəng daşı yataqlarında qorunan fiziki dəlillərə əsaslanır.

Qabarmalar Ayın geri çəkilməsinə səbəb olur...

Ayın "geri çəkilməsinin" səbəbi qabarma-çəkilmə fizikasındadır. Yer fırlandıqca, Ayın cazibə qüvvəsi okeanlara təsir edərək iki əks qabarma-çəkilmə qabarıqlığı yaradır.

Bu qabarıqlıqlar Ayın mövqeyinə nisbətən bir qədər dəyişkəndir, çünki Yer Ayın orbitində fırlandığından daha sürətli fırlanır.

Bu dəyişmə cazibə qüvvəsi momenti yaradır. Qabarıqlıq Yerin kosmik partnyorunu irəli çəkir və fırlanma enerjisini planetdən Aya ötürür.

Nəticədə, Ay orbital enerji qazanır və daha yüksək orbitə keçir.

NASA-nın mətbuat açıqlamasında ətraflı təsvir edilən ölçmələrə görə: “...Ən böyük kəşflərdən biri Yer və Ayın dırnaq böyüməsi sürəti ilə və ya ildə 3,8 santimetr sürətlə bir-birindən yavaş-yavaş uzaqlaşması idi. Bu genişlənən boşluq iki cisim arasındakı cazibə qüvvəsi qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir.”

Ay geri çəkilərkən Yer yavaşlayır…

...Gümüşü kürə enerji qazandıqca, Yer kürəsi bunun bədəlini ödəyir. Ayın orbitini genişləndirmək üçün lazım olan enerji birbaşa planetin fırlanma bucaq impulsundan alınır. Praktikada bu, Yerin fırlanmasının tədricən yavaşladığı deməkdir.

Miçiqan Universitetinin astrofiziki Stiven DiKerbi "The Conversation" üçün yazdığı məqalədə qeyd edib ki, bu fenomen insan ömrü boyu görünməzdir, lakin geri dönməzdir. Fırlanma enerjisi xaricə ötürüldükcə günün uzunluğu tədricən artır. Fərq demək olar ki, mikroskopik görünür - geniş zaman kəsiyində saniyənin sadəcə fraksiyaları qədər. Lakin milyonlarla il ərzində uzandıqda dəyişikliklər əhəmiyyətli olur. Yer kürəsi və onun təbii peyki sabit bir rəqsdə donmuş kimi görünə bilər, lakin onların münasibətləri statik deyil.

Əli Babayev

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:138
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 02 Mart 2026 20:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see313

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see301

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see297

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see293

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see293

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see289

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see280

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see277

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see272

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see271

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see249

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see246

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see242

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see240

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see240

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see235

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see229

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see228

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see226

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see224
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri