Ayda iki nəhəng kanyonun necə yarandığı məlum oldu: Alimlər peykin qədim sirrini açdı

Yeni tədqiqatlar göstərir ki, milyardlarla il əvvəl bir asteroid Ayın uzaq tərəfinə çırpılaraq orada iki nəhəng kanyon yaradıb. Bu kəşf NASA və alimlər üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki onlar cənub qütbündə - zərbədən zərər görməmiş və ilkin vəziyyətini qorumuş qədim süxurların olduğu ərazidə - astronavtların enişini planlaşdırırlar. 

Qaynarinfo bu barədə "The Independent"ə istinadən xəbər verir.

Amerikalı və britaniyalı alimlər NASA-nın Ayın kəşfiyyat orbit aparatından əldə edilən şəkillər və məlumatlardan istifadə edərək ərazinin xəritəsini tərtib edib və təxminən 3,8 milyard il əvvəl bu kanyonları yaradan qalıqların hərəkət trayektoriyasını hesablayıblar. Araşdırmanın nəticələri "Nature Communications" jurnalında dərc edilib.

Məlum olub ki, asteroid Yerə düşməzdən əvvəl Ayın cənub qütbü üzərindən keçərək böyük bir hövzə yaradıb və saniyədə təxminən 1 kilometr sürətlə hərəkət edən süxur axınları buraxıb. Nəticədə, bu qalıqlar raket kimi yerə düşərək cəmi 10 dəqiqə ərzində, Arizona ştatındakı Böyük Kanyonla müqayisə edilə biləcək iki nəhəng kanyon formalaşdırıb.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Hyustondakı Ay və Planetar İnstitutunun mütəxəssisi Devid Krinq bildirib ki, bu, son dərəcə sürətli və dramatik bir geoloji proses olub.

Krinq və komandası müəyyən edib ki, asteroidin diametri təxminən 25 kilometr olub və bu kanyonların yaranması üçün lazım olan enerji, hazırda dünyadakı bütün nüvə silahlarının gücündən 130 dəfə çox olub. O, əlavə edib ki, asteroidin təsirindən yaranan qalıqlar əsasən cənub qütbündən uzaq istiqamətə yayılıb.

"Bu o deməkdir ki, NASA-nın cənub qütbü ətrafında tədqiqat aparmaq üçün nəzərdə tutduğu əsas bölgə - əsasən Ayın bizə görünən tərəfində yerləşən ərazi - qalıqların altında qalmayıb. Beləliklə, yaşı 4 milyard ildən çox olan qədim süxurlar açıq qalaraq ay robotları tərəfindən toplanıla bilər. Bu süxurlar təkcə Ayın deyil, həm də Yer kürəsinin mənşəyinə işıq sala bilər", deyə tədqiqatda vurğulanır.

Krinq bildirib ki, hələlik bu iki kanyonun həmişə kölgədə qalıb-qalmadığı məlum deyil: "Bu, şübhəsiz ki, yenidən araşdıracağımız bir məsələdir".

Alimlər hesab edirlər ki, Ayın daimi kölgədə qalan hissələrində böyük buz ehtiyatları var. Gələcəkdə ay robotları bu buzları içməli suya və raket yanacağına çevirə bilərlər.

NASA-nın "Artemis" proqramı - "Apollon" missiyasının davamçısı bu onillikdə astronavtları Aya qaytarmağı hədəfləyir. Planlara əsasən, gələn il astronavtlar Ay ətrafında uçuş həyata keçirəcək, ondan bir il sonra isə "Apollon" dövründən bəri ilk dəfə insanlı eniş baş tutacaq.

Aydın