Aydın Sezer: Orta Asiya ölkələri Ərdoğandan icazə almalı deyil

 “Cənubi Kiprlə bağlı Türkiyə ictimai rəyində aparılan müzakirələr son dərəcə yanlışdır” 

“Son bir həftədə Türkiyə tərəfindən bu məsələ ilə bağlı rəsmi açıqlama verilməməsi Türkiyə hökumətinin də bu faktı qəbul etmiş olduğunu göstərir”

Fuad Abbasov: Cənubi Kipr olayları Ankarayla razılaşdırılıb, və  Ərdoğanın nəzarəti altındadır

"Bundan bir neçə il sonra Avropanın içinə yerləşdirilən türk agenti rolunda Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistanı görə bilərik”

Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistanın Kiprin yunan tərəfi ilə diplomatik münasibətləri gücləndirməsi son günlər ən çox müzakirə olunan məsələlərdəndir. Kiprin yunan idarəçiliyi altında olan Cənubi hissəsi ilə diplomatik münasibətlərin qurulması və bu ölkəyə səfir göndərilməsi Avropa İttifaqı (Aİ) və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında 4 aprel 2025-ci ildə Səmərqənddə keçirilmiş zirvə görüşündən öncə baş verib. Zirvə görüşü Avropa İttifaqı ilə Orta Asiya ölkələri arasında iqtisadi və strateji münasibətlərin dərinləşdirilməsi məqsədi daşıyırdı. Qazaxıstan bu istiqamətdə ilk rəsmi addımı atan ölkə olub, 2025-ci ilin yanvarında Kipr ilə qarşılıqlı səfir təyinatını həyata keçirib. Özbəkistan isə artıq 1997-ci ildən diplomatik münasibətdə olduğu Kiprə ilk dəfə rəsmi səfir təyin edib. Türkmənistan da martın 31-də İtaliyadakı səfirini Kiprə akkreditə edib. Səmərqənd Zirvəsində qəbul edilən birgə bəyanatda tərəflər beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət ediləcəyini təsdiqləyib. Qeyd edək ki, Şimali Kipr Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) müşahidəçi üzvüdür. 2024-cü ildə Şimali Kipr Prezidenti Ersin Tatar Bişkekdəki TDT Zirvəsinə fəxri qonaq kimi qatılıb. O, Bakıda keçirilən tədbirlərdə də iştirak edib. 

Bəzi məlumatlara görə Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistanın Kiprin yunan idarəçiliyində olan Cənub hissəsi ilə diplomatik münasibətləri gücləndirməsinin birbaşa Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təşəbbüsü ilə həyata keçirildiyini iddia olunur.  

Tanınmış jurnalist, politoloq Fuad Abbasov “Sherg.az”a söyləyib ki, bütün baş verən proseslər Ankaranın nəzarəti altındadır:

“Çünki dünyada Türkiyədən başqa heç bir ölkə Şimali Kipri qəbul etməyib. Orta Asiya dövlətlərindən də bunu gözləmək məntiqli olmazdı. Azərbaycanın ən yaxın dostu Türkiyə olmasına baxmayaraq, rəsmi Bakı belə hələ Şimali Kiprin müstəqiliyini tanımayan ölkələr sırasındadır. Türkiyə həmin ölkələr qarşısında Şimali Kipri qəbul etməklə bağlı hansısa tələb qoymur. Türkiyə çox yaxşı bilir ki, dəyişən dünyada belə addım atmaq bu ölkələrin xarici siyasətini risk altına alır. Ona görə də sonradan müstəqillik qazanan ölkələrın tanınmaq məsələsini tələb etməyin düzgün olmadığını Türkiyə başa düşür. Amma bütün dünyanın qəbul etdiyi Cənubi Kipri Orta Asiya dövlətləri tərəfindən tanınması məntiqli görünür. Digər tərəfdən Avropa Birliyi Yunan Kiprini tanımağın qarşılığında dolayı ilə 12 milyard avroluq büdcə ayırıb. Eyni zamanda Türkmənistan qazını Azərbaycan məhsulu kimi Avropaya ixrac etmək niyyətindədir. Qazaxıstan öz enerji resurslarını Azərbaycan, Türkiyə, İran kimi ölkələr üzərindən Avropaya çatdırmaq istəyir. Bunların hamısı Brüssel ilə yaxınlaşmaq üçün olan fürsətlərdir. Ankara çox yaxşı bilir ki, Orta Asiya dövlətlərinin inkişafı üçün Brüssel və Qərb dünyasıyla yaxınlaşmaq vacibdir. Orta Asiyanın logistika və transport potensialından Çin və Rusiya da istifadə etmək üçün çalışır. Nəticə etibarı ilə onlara hansı ölkə daha yaxşı təklif gələrsə, həmin fikri qəbul edəcəklər. Hazırda isə Avropadan daha mənfəətli təklif irəli sürən ikinci tərəf yoxdur. Sözügedən proseslər tamamilə Ankarayla razılaşdırılıb və  Ərdoğanın nəzarəti altındadır. Yəni Türkiyənin irəli gedən strateji planlarıdır. Bundan bir neçə il sonra Avropanın içinə yerləşdirilən türk agenti rolunda Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistanı görə bilərik”.  

Türk siyasətçi və yazar Aydın Sezer isə bildirib ki, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Türk Dövlətləri Təşkilatında müşahidəçi statusu alması bütövlükdə Türkiyə və Ərdoğan tərəfindən həyata keçirilən fərziyyənin nəticəsidir:

“Türkiyə hökuməti və Ərdoğan bunu "Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətini tanıdırıq" deyərək daxili siyasətdə ictimaiyyətə çatdırmışdı və Türk dövlətləri təşkilatında mühüm uğurlar əldə etmişik şəklində açıqlama vermişdi. Bildiyiniz kimi, Cənubi Kipr Respublikası Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən tanınan suveren və müstəqil dövlətdir. Şimalda qurulan Kipr Türk Cümhuriyyətinin tanınmaması üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası 541 və 550 saylı qətnamələri mövcuddur. Buna görə də Orta Asiya Türk Cümhuriyyətlərinin ABŞ-ın qanuni və üzv dövləti sayılan Cənubi Kipr Respublikası ilə əlaqələr qurması, səfirliklər açması son dərəcə normal bir hadisədir. Son bir həftədə Türkiyə tərəfindən bu məsələ ilə bağlı rəsmi açıqlama verilməməsi Türkiyə hökumətinin də bu faktı qəbul etmiş olduğunu göstərir. Bunun Ərdoğanın məlumatı ilə edilib-edilməməsi məsələsi  spekulyasiyadır. Lakin Cənubi Kiprlə əlaqələr qurmaq üçün Ərdoğandan icazə almaq lazım deyil.  Həmin ölkələrə Cənubi Kiprlə bağlı istədikləri kimi qərar verə bilirlər. Sözügedən məsələ ilə bağlı Türkiyədə ictimai rəyində aparılan müzakirələr son dərəcə yanlışdır və reallığı ehtiva etmir”.