Aygün Attar: Azərbaycan ilə əməkdaşlıq ŞƏT üçün ciddi üstünlük yaradır

Ankara, 31 avqust, AZƏRTAC

Bişkekdə keçiriləcək Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının 25 illik yubiley sammiti Avrasiyanın gələcək siyasi və iqtisadi arxitekturası baxımından mühüm mərhələ sayıla bilər. Təşkilat təhlükəsizlik dialoqu formatından nəqliyyat, energetika, ticarət, rəqəmsal transformasiya və sənaye əməkdaşlığını əhatə edən genişmiqyaslı platformaya çevrilir. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın ŞƏT məkanındakı mövqeyi də mahiyyətcə yeni mərhələyə daxil olur.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyə–Azərbaycan Dostluq, Əməkdaşlıq və Həmrəylik Fondunun (TADİV) sədri professor Aygün Attar deyib.

O bildirib ki, Azərbaycan ŞƏT coğrafiyasının qərb sərhədində dayanan adi tərəfdaşdan daha böyük strateji məna daşıyır. Ölkə Çin və Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Qara dəniz hövzəsi və Avropa ilə birləşdirən mühüm bağlantı məkanına çevrilir. Başqa sözlə, Azərbaycan təşkilata doğru irəlilədikcə ŞƏT də Azərbaycan üzərindən qərbə doğru yeni iqtisadi çıxış imkanları qazanır.

“Azərbaycanın ŞƏT ilə münasibətləri ardıcıl siyasi xətt üzrə inkişaf edib. 2015-ci ildə dialoq üzrə tərəfdaş statusunun əldə olunması, 2016-cı ildə Pekində müvafiq memorandumun imzalanması, 2024-cü ilin iyulunda müşahidəçi statusu üçün rəsmi müraciət və 2025-ci ildə vahid “ŞƏT tərəfdaşı” formatına keçid bu əlaqələrin mərhələlərini formalaşdırıb ”, – deyə fondun sədri vurğulayıb.

A.Attarın sözlərinə görə, əsas məsələ statusların adındakı dəyişiklikdən daha dərindir. Beynəlxalq təşkilatlarda dövlətlərin real çəkisini diplomatik tituldan çox onların yaratdığı imkanlar müəyyənləşdirir: Azərbaycan ŞƏT məkanına konkret layihələr, hazır infrastruktur, siyasi sabitlik, etibarlı tərəfdaşlıq və çoxvektorlu diplomatiya təqdim edir. Yeni status sistemində də funksional iyerarxiya yaranacaq: layihə gətirən, marşrut açan, sərmayəni hərəkətə gətirən və regional əlaqələri genişləndirən dövlətlərin təsiri daha yüksək olacaq.

A.Attar qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin 2024-cü ildə Astanada, 2025-ci ildə isə Tyançjində keçirilən “ŞƏT plyus” görüşlərində iştirakı Azərbaycanın artıq təşkilatın siyasi gündəliyinə daxil olduğunu göstərdi. Bakı burada Avrasiyanın nəqliyyat və iqtisadi xəritəsinə təsir göstərən təşəbbüslərlə gündəlik formalaşdırmaq potensialına malik olduğunu diqqətə çatdırıb: “Bir çox təhlillərdə sual belə qoyulur: Azərbaycan ŞƏT-dən hansı üstünlükləri əldə edə bilər? Əslində daha mühüm sual əks istiqamətdə səslənməlidir: ŞƏT qərb istiqamətində iqtisadi imkanlarını genişləndirmək üçün Azərbaycandan necə istifadə edə bilər? Çin və Mərkəzi Asiya dövlətləri istehsal etdikləri məhsulları Avropa bazarlarına daha sürətli, təhlükəsiz və şaxələndirilmiş marşrutlarla çatdırmağa çalışırlar. Ənənəvi nəqliyyat xətlərində yaranan geosiyasi risklər alternativ dəhlizlərin əhəmiyyətini artırır. Xəzərin qərb sahilində yerləşən Azərbaycan bu baxımdan əvəzolunmaz bağlantı nöqtəsinə çevrilir.

Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Şərq–Qərb və Şimal–Cənub nəqliyyat dəhlizləri, müasir avtomobil yolları, hava limanları və genişlənən logistika infrastrukturu Azərbaycanın coğrafi üstünlüyünü praktik gücə çevirir”.

TADİV sədri vurğulayıb ki, Azərbaycanın fərqi də burada üzə çıxır: “Ölkə bir nəqliyyat istiqamətinə yönəlmir. Şərqdən qərbə, şimaldan cənuba hərəkət edən marşrutların kəsişməsi Bakıya müxtəlif iqtisadi mərkəzlər arasında seçim, tarazlaşdırma və əlaqələndirmə imkanı verir. Bu xüsusiyyət Azərbaycanı tranzit ölkə mövqeyindən Avrasiyanın nəqliyyat sistemini əlaqələndirən strateji qovşaq səviyyəsinə yüksəldir”,- deyə professor qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, əlamətdar haldır ki, Çin Azərbaycanın ŞƏT məkanına inteqrasiyasında əsas tərəfdaşlardan biridir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 4,874 milyard dollara çatması və illik 30,2 faiz artım göstərməsi münasibətlərin iqtisadi miqyasını nümayiş etdirir. Azərbaycanın Çinə ixracının 4,3 dəfə artması da mühüm tendensiyadır.

A.Attar hesab edir ki, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa əlaqənin yaradılması Orta Dəhlizin strukturunu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər: “Zəngəzur bağlantısı Bakı üçün lokal keçid xəttindən daha böyük geosiyasi məna daşıyır. Bu marşrut Xəzər hövzəsindən Naxçıvan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan yeni nəqliyyat halqasını tamamlayacaq. ŞƏT daxilində Çin, Rusiya, Hindistan, Pakistan, İran və Mərkəzi Asiya dövlətləri kimi müxtəlif maraqlara malik güc mərkəzləri təmsil olunur. Belə mürəkkəb strukturda balanslı diplomatiya xüsusi əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan uzun illər ərzində öz xarici siyasətini suveren qərarvermə, qarşılıqlı fayda və milli maraqlar əsasında qurub. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edir, blok qarşıdurmalarına qapanmır və tərəfdaşlıqları bir-birinə qarşı yönəltmir. Bu diplomatik çeviklik ŞƏT kimi təşkilatda ciddi üstünlük yaradır”.

Ramin Abdullayev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Ankara