Azərbaycan Aİ tərəfdaşlığı: Etibarlı tərəfdaşlığın nümunəsi

Son illərdə qlobal və regional miqyasda baş verən köklü geosiyasi təbəddülatlar, Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasındakı münasibətləri klassik "müqavilə tərəfdaşlığı" çərçivəsindən çıxararaq tamamilə yeni, daha praqmatik və təbii olaraq daha mürəkkəb bir mərhələyə daşımışdır. Bu gün Bakı və Brüssel arasındakı dialoq sadəcə quru rəsmi bəyanatlarla deyil, qarşılıqlı milli maraqların sərt şəkildə masaya qoyulduğu, reallıqlara əsaslanan bir tərəfdaşlıq modeli ilə xarakterizə olunur.

​Avropanın Rusiya qazından asılılığı minimuma endirmək siyasəti çərçivəsində Azərbaycanın qitə üçün strateji çəkisi hələ də pik həddədir. Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsi, Trans-Adriatik (TAP) boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyətinin artırılması Brüsselin enerji təhlükəsizliyi gündəminin əsas bəndlərindəndir.

​Lakin münasibətlərin indikatoru sürətlə dəyişir. Azərbaycan artıq Avropaya sadəcə qaz ixracatçısı kimi deyil, həm də "yaşıl enerji" provayderi kimi inteqrasiya edir. COP29 prosesinin yaratdığı qlobal impuls və Xəzər dənizinin külək enerjisinin Qara dənizin dibi ilə çəkiləcək sualtı kabel vasitəsilə Rumıniya və Macarıstana – yəni birbaşa Aİ bazarına nəqli layihəsi tərəfdaşlığın yeni lokomotivinə çevrilir. Bu, Brüsselin "Yaşıl Sövdələşmə" strategiyası ilə Bakının bərpa olunan enerji hədəflərinin tam harmoniyası deməkdir.

​Rusiya ərazisindən keçən Şimal Dəhlizinin sanksiyalar və geosiyasi risklər səbəbindən cəlbediciliyini itirməsi, Çindən Avropaya uzanan Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunu (Orta Dəhliz) qlobal ticarətin mərkəzinə qoyub.

​Aİ-nin özünün "Qlobal Gateway" strategiyası çərçivəsində Orta Dəhlizin infrastrukturuna, rəqəmsallaşdırılmasına və logistik darboğazların aradan qaldırılmasına milyardlarla avro investisiya yatırmaq planı Bakının regional mövqeyini daha da gücləndirir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, yenilənən dəmir yolları və rəqəmsal gömrük koridorları Aİ üçün təkcə iqtisadi səmərəlilik deyil, həm də strateji muxtariyyət bəxş edən alternativ təhlükəsizlik xəttidir.

​Brüssellə Bakı arasındakı siyasi təmaslar heç də həmişə hamar xətt üzrə inkişaf etmir. Bir tərəfdən, Aİ-nin Avropa İttifaqı Şurası vasitəsilə regional sülh prosesində fəal vasitəçilik cəhdləri, digər tərəfdən isə Avropa Parlamenti və ya bəzi ittifaq üzvü olan dövlətlərin (məsələn, Fransa) regiondakı proseslərə birtərəfli, balanssız və bəzən reallıqdan uzaq yanaşmaları rəsmi Bakının kəskin təpkilərinə səbəb olur.

​Lakin rəsmi Bakı bu institusional ziddiyyətləri dahi bir diplomatik manevrlə kompensasiya edir: İkitərəfli strateji tərəfdaşlıqlar. Azərbaycanın Aİ-yə üzv olan 27 dövlətin az qala yarısı ilə  birbaşa strateji tərəfdaşlıq sazişləri mövcuddur. Bu isə Brüsselin ümumi xarici siyasətində Azərbaycana qarşı konsensusun formalaşmasını çətinləşdirir və Bakının əlini gücləndirir.

Azərbaycan-Aİ münasibətləri artıq birtərəfli "şərtlərin qəbul edilməsi" mərhələsini çoxdan geridə qoyub. Bu gün qarşımızda duran mənzərə bərabərhüquqlu, bir-birinin maraqlarına və qırmızı xətlərinə hörmət edən iki böyük güc mərkəzinin praqmatik dialoqudur. Avropa üçün Azərbaycan enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinin qapısıdırsa, Azərbaycan üçün Aİ modern texnologiyalar, nəhəng investisiya bazarı və iqtisadiyyatın diversifikasiyası üçün əvəzedilməz tərəfdaşdır.

Prezident İlham Əliyevin müvafiq bəyanatı ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun artıdğını, Avropa üçün etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini daha da gücləndirdiyini bir daha nümayiş etdirir.

Həbibə Vəliyeva

YAP Culfa rayon təşkilatının fəalı