Azərbaycan modeli və Ukraynanın faciəsi Güclü lider faktoru tarixin gedişini NECƏ DƏYİŞİR?

Bu gün beynəlxalq siyasi arenada əsas müzakirə mövzusu Ukraynada sülhün təmin olunması ilə bağlı planlardır. ABŞ 28 bəndlik, Avropa ölkələri isə 24 maddəlik sülh təklifi ilə çıxış edir. Lakin bu iki plan arasındakı fərq yalnız texniki deyil – təklifi irəli sürənlər ilk növbədə öz maraqlarını önə çəkirlər.
Üstəlik, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskiyə planı qəbul etməsi üçün ciddi təzyiqlər göstərilir. Həm Vaşinqton, həm də Avropa siyasi dairələri sülh sənədində öz maraqlarının əks olunmasının vacibliyini bildirirlər. Bu prosesdə isə ən diqqətçəkən məqam Ukraynanın maraqlarının ikinci plana keçməsi, hətta Kiyevin işğal olunmuş ərazilərdən defakto imtina etmək məcburiyyətində buraxılmasıdır. 
Bu vəziyyətin yaranmasında isə bir mühüm faktor ön plana çıxır: güclü, strateji baxışa malik liderin olmaması.
Güclü lider olmayanda dövlət hansı risklərlə üzləşir?
Ukraynanın bu gün yaşadığı faciənin kökündə dayanan əsas faktorlardan biri güclü lider çatışmazlığıdır. Zelenskinin bir neçə gün əvvəl, ABŞ-ın sülh planı ilə bağlı xalqa müraciətində səsləndirdiyi fikirlər bunu açıq şəkildə nümayiş etdirdi:
“Ukrayna son dərəcə çətin seçim qarşısında qala bilər: ya ləyaqətin itirilməsi, ya da əsas tərəfdaşlardan birini itirmək riski”.
Bu dilemma təkcə faciənin miqyasını göstərmir, həm də Ukraynanın taleyinin artıq öz əlində olmamasının etirafıdır. Liderin mövqeyi və milli maraqları müdafiə etmə iradəsi zəiflədikcə, dövlətlər masada tərəf kimi deyil, obyekt kimi yer alırlar.
Fərqli yol seçmək mümkün idimi?
Yaxın tarixə nəzər salsaq, bu suala cavab tapmaq mümkündür. Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan torpaqlarının 20 faizi işğal altında idi. 26 il ərzində Azərbaycan diplomatik yollarla haqq səsini dünyaya çatdırmağa, ədalətli sülhə nail olmağa çalışdı. Lakin ATƏT-in Minsk qrupunun timsalında böyük güclərin fəaliyyəti Azərbaycanın ədalətli mövqeyini tanımaqdan çox, status-kvonu qorumağa xidmət edirdi.
Bu reallıq fonunda nəticə əldə etmək praktiki olaraq mümkünsüz görünürdü. Lakin qətiyyətli lider faktoru tarixin axarını dəyişdi.
İlham Əliyev nümunəsi – strategiya, qətiyyət və nəticə
Prezident İlham Əliyev bu reallıqlar şəraitində praqmatik, qətiyyətli siyasət yürütdü. Bu siyasətdə ən diqqətçəkən faktor diplomatik və hərbi-siyasi müstəvidə koordinasiyalı addımların atılması idi. Azərbaycan bir tərəfdən beynəlxalq arenada ədalətli tələblərini səsləndirir, haqq səsini dünyaya çatdırırdı. Digər tərəfdən, İlham Əliyev Azərbaycanın hərbi, siyasi və iqtisadi baxımdan güclənməsi üçün gecə-gündüz çalışırdı.
Bu cür məqsədyönlü, prinsipial addımlar vahid strategiyanın tərkib hissəsi idi. 
Nəticə 2020-ci ildə – 44 gün ərzində əldə olundu. Azərbaycan Vətən müharibəsində tarixi Zəfər qazandı və 30 ilə yaxın davam edən işğala son qoydu. Heç kimdən yardım almadan, öz gücü hesabına…
Bu siyasət o qədər zərgər dəqiqliyi ilə quruldu ki, Ermənistanı dəstəkləyən güclərin status-kvonu rəsmiləşdirmək cəhdləri iflasa uğradı. Dünya yeni geosiyasi reallığı qəbul etməyə məcbur qaldı.
Liderliyin tarixi dərsi
Bu proses təkcə hərbi uğur deyildi — güclü liderliyin nadir nümunəsi idi. İlham Əliyev göstərdi ki, yalnız qətiyyətli, strateji düşüncəyə malik və milli maraqları hər şeydən üstün tutan lider tarixi ədaləti bərpa etməyə qadirdir.
Əminliklə deyə bilərik ki, İlham Əliyevin nümayiş etdirdiyi nümunə isə təkcə tarixə yazılmayacaq, dərsliklərə düşəcək bir liderlik modelidir.
Kiyev vəziyyəti –  Ukraynanın taleyini kim yazır?
Bu gün Ukrayna torpaqlarının təqribən 20 faizi işğal altındadır, üstəlik Rusiya irəliləməyə davam edir. Zelenskinin sülh planları fonunda  “ya ləyaqət, ya müttəfiq” seçimi etməliyik sözləri isə faciənin miqyasının nə dərəcədə böyük olduğunu göstərir. Bu vəziyyət – təkcə siyasi faciə deyil, liderlik böhranının etirafıdır.
Əslində Ukraynanın qarşısında duran sual budur: Sülhü kim yazacaq – Ukraynanın özü, yoxsa başqaları?
Tarixi nümunələrə baxdıqda cavab aydındır: Güclü lider olmayanda, dövlətin taleyi özünün yox, “müttəfiq”lərinin əlində olur...
Bizim.Media-nın analitik qrupu