Azərbaycan muzeylərinin əlamətdar eksponatları: Qara Qarayevin caz və simfonik orkestr üçün yarımçıq qalmış konsertinin not dəftəri

Bakı, 25 oktyabr, Tatyana İvanayeva, AZƏRTAC

“Azərbaycan muzeylərinin əlamətdar eksponatları” silsiləsi çərçivəsində AZƏRTAC oxucularını ölkənin unikal muzey eksponatları ilə tanış etməkdə davam edir.

Bu gün Qara Qarayevin imzası ilə caz və simfonik orkestr üçün konsertinin qaralama notları olan iki dəftər haqqında danışacağıq. Onlar Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyinin filialı olan Qara Qarayevin ev-muzeyinin kolleksiyasının bir hissəsidir. Ölkəsində beynəlxalq səviyyədə tanınan ilk bəstəkar olan Qara Qarayev SSRİ ilə ABŞ arasında soyuq müharibəyə baxmayaraq, Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində keçirilən Birinci Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalında iştirak etmək üçün təsdiq alan iki bəstəkardan biri idi.

Moskva Konservatoriyasında Qara Qarayevlə birlikdə təhsil alan David Toradzenin xatirələrinə görə, bəstəkar o dövrə uyğun olaraq, əksər gənclər kimi caz musiqisinə heyran idi.

Qara Qarayevin not dəftərində olanlar sübut edir ki, onun yaradıcılığı özündə milli bəstəkarlıq məktəbi ilə müasir XX əsr musiqisini birləşdirir.

Moskva Konservatoriyasını Dmitri Şostakoviçin bəstəkarlıq sinfində bitirdikdən sonra Bakıya qayıdaraq o, artıq müəllimlik fəaliyyəti mərhələsində tələbələrinin caza olan marağını təşviq edib və bununla da tədris proqramlarını və musiqi mədəniyyətini bir qədər genişləndirmişdir.

Yaradıcılığı boyunca Qara Qarayev Şərq musiqi ənənələrini (Azərbaycan folkloru, muğam) Qərb klassik musiqisi ilə birləşdirərək yeni ifadə vasitələri axtarıb. O, caz və müasir janrlarını Azərbaycanda musiqinin modernləşdirilməsinə aparan yol görürdü.

Qara Qarayevin ev-muzeyinin kolleksiyasında ehtiyatla qorunan caz və simfonik orkestr üçün yarımçıq qalmış konsertin dəftəri sadəcə xətli səhifələrin üzərində kiçik işarələr deyil... Bu, dünyagörüşünə marağı yalnız musiqi ilə məhdudlaşmayan Qara Qarayevin ifadəli və romantik emosional xarakterini əks etdirən bir dövrün hekayəsidir.

İki not dəftərinin səhifələrində bədii “opuslar” da əks olunub. Burada not işarələri kiçik eskizlərlə yanaşı durur.

“O, yeni yollar axtarır, amma köhnə marşrutları yaxşı bilir. O, kəşf etməyə həvəslidir, lakin ənənələrin - ilk növbədə milli ənənələrin faydalarını, davamlılığın bəhrəsini unutmur. Bəlkə də onun yolu ən çətindir: “sağçılar” onu “solçuluğuna” görə qınayır, “solçular” onu “mühafizəkar” olmaqda ittiham edirlər. O isə sadəcə sənətdə öz yolu ilə gedir, bu yol isə onun ürəyindən və musiqiçi istedadından irəli gəlir”- deyə Rodion Şedrin yazırdı.

Qara Qarayev özü ciddi mənada caz bəstəkarı olmasa da, onun baxışları həmişə yeni ifadə vasitələrinin axtarışına yönəlmişdi.

Qeyd etmək lazımdır ki, 2000-ci illərin əvvəllərində Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Muzeyi tərəfindən Qara Qarayevin əvvəllər məlum olmayan erkən musiqi əlyazması ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim edilib. Muzey tərəfindən aşkar edilən əsər 2005-ci ilin kolleksiyasında nəşr olunmuşdur. Əsər ilk dəfə Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, hazırda Azərbaycanın Xalq artisti Ülviyyə Hacıbəyovanın ifasında səslənib. Bundan sonra əsər dərhal həm tanınmış, həm də yeni istedadlar arasında sevilib. Qeyd edək ki, Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Muzeyinin direktoru, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar mədəniyyət işçisi Alla Bayramovanın apardığı araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, Qara Qarayevin caz üslubunda bəstələdiyi bu musiqi əsəri 1969-cu ildə SSRİ Malı Teatrı tərəfindən səhnələşdirilmiş Aleksis Parnisin pyesi əsasında qurulmuş “Afrodita adası” tamaşasından bir parçadır.