Azərbaycan postmünaqişə dövründə yeni beynəlxalq şəhərsalma modeli təqdim edir ŞƏRH

Bakı, 1 iyun, AZƏRTAC

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirdiyi yenidənqurma prosesi artıq təkcə milli məsələ deyil, beynəlxalq urbanistika, təhlükəsizlik və humanitar siyasət müstəvisində də diqqətlə izlənilən bir modelə çevrilməkdədir.

Bu fikirləri Kahramanmaraş Sütçü İmam Universitetinin professoru Toğrul İsmayıl AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib .

Professor qeyd edib ki, Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının yekun sənədi olan “Bakı Fəaliyyətə Çağırış”da Azərbaycanın postmünaqişə bərpa təcrübəsinin xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil.

“Əslində bu, beynəlxalq ictimaiyyətin münaqişədən sonrakı dövrdə şəhərlərin və insan həyatının necə yenidən qurulmalı olduğu barədə yeni yanaşma axtarışının göstəricisidir. Sənədin diqqətçəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, burada yalnız infrastrukturun bərpasından danışılmır. Sənəddə “urbisid” anlayışının xüsusi qeyd olunması olduqca önəmlidir. Çünki Azərbaycan uzun illər ərzində sadəcə torpaq itkisi ilə deyil, sistemli şəkildə şəhərlərin, kəndlərin, mədəni irsin və sosial həyatın məhv edilməsi ilə üzləşmişdi. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda baş verənlər klassik müharibə nəticələri deyil, bütöv bir coğrafiyanın yaddaşının silinməsi cəhdi idi. Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl və digər yaşayış məntəqələrinin vəziyyəti bunu açıq şəkildə göstərirdi. Bu səbəbdən “Bakı Fəaliyyətə Çağırış” sənədində urbisidin qlobal təhlükə kimi təqdim olunması, əslində Azərbaycanın yaşadığı reallığın beynəlxalq səviyyədə qəbuludur”, - deyə o əlavə edib.

Ekspertin fikrincə, digər mühüm məqam məcburi köçkünlərin qayıdışı məsələsinin sənəddə xüsusi vurğulanmasıdır.

“Uzun illər beynəlxalq platformalarda bu məsələ əsasən humanitar problem kimi təqdim olunurdu. Halbuki burada söhbət yalnız insanların yaşayış yerinə dönməsindən getmir. Bu, həm də sosial ədalətin, beynəlxalq hüququn və dövlət suverenliyinin bərpasıdır. Azərbaycanın həyata keçirdiyi “Böyük Qayıdış” proqramı postmünaqişə dövründə əsas məsələnin yalnız dağıntıları aradan qaldırmaq olmadığını göstərir. Əsas məqsəd insanları təhlükəsiz, dayanıqlı və müasir yaşayış mühiti ilə təmin etməkdir. Azərbaycanın tətbiq etdiyi “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları da beynəlxalq səviyyədə ciddi maraq doğurur. Qarabağda yeni urbanistik model formalaşdırılır. Yaşıl enerji, rəqəmsal idarəetmə, dayanıqlı infrastruktur və müasir şəhərsalma prinsipləri postmünaqişə bölgələrinin gələcək inkişaf konsepsiyasına çevrilir. Bu baxımdan, Azərbaycan yalnız dağıdılmış əraziləri bərpa etmir, eyni zamanda, yeni regional inkişaf modeli təqdim edir”,- deyə T.İsmayıl əlavə edib.

Ekspert bildirib ki, “Bakı Fəaliyyətə Çağırış” sənədinin gələcək beynəlxalq yanaşmalara təsiri də məhz burada ortaya çıxır.

“Son illərdə dünyada urban münaqişələrin sayı artır. Yaxın Şərq, Afrika, Ukrayna və digər bölgələrdə şəhərlər birbaşa müharibə hədəfinə çevrilir. Bu isə postmünaqişə dövründə bərpa məsələsini qlobal təhlükəsizlik gündəliyinin əsas mövzularından biri halına gətirir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, bərpa prosesi yalnız texniki və iqtisadi məsələ deyil. Bu, həm də siyasi legitimlik, milli kimlik və sosial sabitlik məsələsidir. Bundan sonra beynəlxalq təşkilatların münaqişədən zərər çəkmiş regionlara yanaşmasında “Azərbaycan modeli” daha geniş şəkildə öyrənilə bilər. Xüsusilə məcburi köçkünlərin təhlükəsiz qayıdışı, minalardan təmizləmə, şəhərlərin sıfırdan planlaşdırılması və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinin inteqrasiyası gələcəkdə beynəlxalq standartların formalaşmasına təsir edə bilər”, – deyə o bildirib.

Toğrul İsmayıl qeyd edib ki, bu sənəd postmünaqişə bərpası sahəsində yeni beynəlxalq konseptual yanaşmanın başlanğıcı kimi də qiymətləndirilə bilər.

“Ən önəmli məqamlardan biri Azərbaycanın artıq beynəlxalq platformalarda yalnız münaqişədən əziyyət çəkən ölkə kimi deyil, eyni zamanda, postmünaqişə idarəçiliyi və yenidənqurma sahəsində təcrübə təqdim edən aktor kimi çıxış etməsidir. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun və geosiyasi çəkisinin artmasının daha bir göstəricisidir”, – deyə T.İsmayıl bildirib.

Müxbir – Səbinə Əlizadə