Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Azərbaycan ruhunu yaşadan dahi Üzeyir Hacıbəyli 140

Azərbaycan ruhunu yaşadan dahi Üzeyir Hacıbəyli 140

Icma.az, 525.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Rəşad MƏCİD
"525-ci qəzet"in baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini

Bu günlər 140 illik yubileyini qeyd etdiyimiz dahi bəstəkar, görkəmli musiqişünas, istedadlı dirijor, tanınmış publisist, librettoçu-dramaturq, qabaqcıl pedaqoq, nüfuzlu ictimai xadim Üzeyir Hacıbəyli mədəniyyət tariximizə əbədi imza atan parlaq şəxsiyyətdir. Azərbaycanın müasir peşəkar musiqi sənətinin banisi, hər zaman əlimiz köksümüzdə sayğı duruşunda qürurla dinlədiyimiz Dövlət Himnimizin, nəinki Şərqdə, bütün İslam dünyasında ilk operanın müəllifi Üzeyir bəy zəngin, misilsiz musiqi irsi yaradıb. "Leyli və Məcnun", "Koroğlu", "Şeyx Sənan", "Əsli və Kərəm" , "Harun və Leyla", "Rüstəm və Söhrab",  "Şah Abbas və Xurşid Banu" operaları, "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun", "Ər və arvad" operettaları, çoxsaylı mahnılar və müxtəlif janrda musiqi əsərləri məhz Üzeyir Hacıbəyli dühasının misilsiz bəhrələridir. O, Azərbaycan musiqisi tarixində bir çox ilklərin yaradıcısıdır: ilk opera, ilk musiqili komediya və bir sıra digər musiqi janrlarında ilk örnəklər, ilk azərbaycanlı folklorçu-bəstəkar və musiqişünas alim, Şərqdə ilk musiqili teatrın və ilk Konservatoriyanın banisi... Onun zəngin irsini araşdıranlar, yəqin ki, bu siyahını xeyli genişləndirə də bilərlər.

Üzeyir bəyin musiqisi hər birimiz dünyaya gözümüzü açandan, dinləməyə başlayandan elə layla kimi iliyimizə işləyib, ruhumuzu qanadlandırıb. Üzeyir Hacıbəyli musiqisi ilə tanışlığımın dəqiq tarixini xatırlamasam da, bilirəm ki, lap körpəlikdən, hələ dil açmazdan onun cazibəsində olmuşam.

1979-cu ildə, hələ 15 yaşında ikən Şuşada - Cıdır düzündə ülvi duyğular, qeyri-adi hisslər məni ağuşuna alanda tarixin möcüzə sərgisinə bənzətdiyim "Cıdır düzü" şeirimdə Üzeyir bəyi xatırlamışdım:

Dili tutulubmu torpağın, daşın,

Görən niyə belə səssizdir bu yer?

Haçansa Üzeyir ayağı dəyib,

Yəqin ona görə əzizdi bu yer...

Bu, həyatı yenicə anlamağa başlayan bir gəncin Üzeyir bəy musiqisinə ehtiramının və heyranlığının ifadəsi idi. Lap gənclik illərimdən Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyi ilə tanışlığım vardı və o muzeyə tez-tez baş çəkirdim, onun əlinin dəydiyi, toxunduğu hər bir əşyaya müqəddəs nəsnə kimi baxırdım. 

Doğulduğum Ağcabədi ilə Üzeyir Hacıbəylinin bağlılığı isə mənim üçün məxsusi fəxarətli bir məqam idi. Orta məktəb çağımda Üzeyir Hacıbəylinin bioqrafiyasını hər dəfə oxuyanda onun məhz Ağcabədidə doğulmasına görə çox qürurlanırdım və dahi bəstəkarın xatirəsinə ithaf etdiyim, yeniyetmə könlümdən gələn ilk qələm təcrübələrimdən biri olan "Burda görüşüb" şeiri o vaxt Ağcabədidəki "Sürət" adlı rayon qəzetində çap olunmuşdu:

Böyük sənətiylə, istedadıyla,

O keçdi ən çətin, uca səddi də.

Yanaşı yazıldı dahi adıyla:

"Dünyaya gəlibdir Ağcabədidə".

O burda cahana açıb gözünü,

Torpaqla ilk dəfə burda görüşüb. 

Böyük sənətinə Üzeyir bəyin,

Bir çınqı alov da bu yerdə düşüb.

Yeri gəlmişkən, Üzeyir Hacıbəylinin Ağcabədi ilə bağlılığına dair bir az da mifə, əfsanəyə çevrilən məqamı yada salmaq istəyirəm. Ağcabədinin mərkəzində qayım-qədim ağacların kölgəsində bir bağ var. Yaşlı adamlar, o cümlədən atam Müseyib Məcidov danışardı ki, təxminən ötən əsrin 50-ci illərində o bağda Mircəfər Bağırov böyük sənətkar Bülbülün qoluna girib gəzişir, söhbət edirmişlər. Bu əhvalat Ağcabədidə əfsanə kimi dillərdə dolaşırdı. Sonrakı illərdə beynimdə fikirlər dolanırdı ki, o illərdə - Üzeyir bəyin 1948-ci ildə vəfatından bir az sonra - Azərbaycanın rəhbəri Bağırovla əslən Qarabağdan - Şuşadan olan böyük sənətkar Bülbül Ağcabədidə nədən söhbət edərdi ki?.. Əlbəttə, bu, həm də bir bədii təxəyyülün yaradacağı bədii əsər ola bilər. Amma mən uşaqlıqdan eşitdiyim bu söhbəti sonrakı illərdə də düşünürdüm. O bağda düşüncələrə dalanda fikirləşmişəm ki, ola bilsin, onlar Üzeyir Hacıbəylinin burada muzeyini yaratmaq, yaxud xatirəsini hansısa formada əbədiləşdirmək üçün müzakirə aparıblar. Həmin bağda indi Üzeyir Hacıbəyli adına Muğam Mərkəzi var və dahi bəstəkarın özünün büstü, eləcə də qəhrəmanlarının fiqurları var. Deyilənə görə, Üzeyir Hacıbəyli ilə bağlı Ağcabədinin mərkəzində bir ev olub, sonradan sökülüb. Bəzi versiyalara əsasən, Üzeyir bəy Ağcabədinin Rəncbərlər kəndində, qohumlarıgildə dünyaya gəlib. Bioqrafiyasını, irsini araşdıranlar bu barədə müxtəlif fikirlər səsləndiriblər...

Aradan illər keçəndən sonra bizim əziz şəhərimiz, Üzeyir bəyin də doğma yurdu Şuşa işğal ediləndə və dərin mənəvi ağrılarla müşayiət olunan o müddətdə dahi bəstəkarın ölməz musiqisi əzəməti, möhtəşəmliyi ilə bərabər, həm də müdhiş kədər doğururdu. 2020-ci ildə xalqımızın Böyük Zəfəri ilə o kədər arxada qaldı və mən 2021-ci il mayın 12-də, otuz illik ayrılıqdan sonra Şuşaya gedəndə növbəti şeirimi qələmə aldım. Şuşa işğaldan azad ediləndən sonra mən dəfələrlə orada oldum, hər dəfə Şuşanın ilahi gözəlliyi və sirli aurası barədə yazdım. "Şuşa dəftəri" silsiləsində yer alan son şeirlərimdən birində yenə də dahi Üzeyir bəyi yad etmişəm: 

Dahiləri yetişdirib suyu-şörəyi,

Vaqif, Cabbar, Bülbül, Xandı çarpan ürəyi.

Bəstəsinə təzim üçün Üzeyir bəyin

Sidq-ürəklə ibadətdi Şuşaya getmək...

Həqiqətən sonrakı illərdə də nə vaxt Şuşada olmuşuqsa, Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsinə ehtiramımızı bildirmədən keçməmişik, bunu özümüzə bir mənəvi borc, ruhun ehtiyac duyduğu ziyarət hesab etmişik.

Ötən il Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin 90 illiyi ilə bağlı türk dünyasından gələn qonaqlarımızla birlikdə Şuşada olarkən, Cıdır düzündə gəzərkən yenə də, az qala hər dəqiqə Üzeyir bəyi, onun möhtəşəm musiqisini xatırladıq. Və mən çox sevinirdim ki, türk dünyasından olan sanballı qonaqlar Üzeyir Hacıbəylini yaxşı tanıyırlar, onun musiqisinə bələddirlər.  

Üzeyir Hacıbəyli mənim üçün ilk növbədə Azərbaycan ruhunu bizim yaddaşımıza, canımıza hopduran, zəngin yaradıcılıq irsi ilə bu ruhu yaşadan dahi bəstəkardır. Biz onun əbədiyaşar, dillər əzbəri olan əsərləri ilə böyümüşük və bu ənənə nəsil-nəsilə davam edir. 

Üzeyir Hacıbəylinin publisist, jurnalist kimi fəaliyyəti də məni həmişə qürurlandırıb. Onun zəngin publisistik irsinə həm Azərbaycan, həm də rus dillərində yazdığı felyeton, məqalə, resenziya, açıq məktub, satirik miniatür və publisistik janrın bir çox növündə yazdığı yüzlərlə əsər daxildir.  Üzeyir bəy peşəkar jurnalist kimi müxtəlif illərdə "Azərbaycan", "Həyat", "Kaspi", "İrşad", "Həqiqət", "Molla Nəsrəddin", "Tərəqqi", "İqbal" kimi dövrünün nüfuzlu jurnal və qəzetlərində  felyetonçu, tərcüməçi, naşir və redaktor kimi fəaliyyət göstərərək Azərbaycan mətbuatında da imzasını uğurla, həmişəlik təsdiqləyib. 

Yadımdadır ki, ustad Şirməmməd Hüseynov "525-ci qəzet"də vaxtilə Üzeyir Hacıbəylinin çap olunmamış əsərlərini silsilə şəklində uzun illər çap etdirdi. O yazılar ayrıca kitab kimi də nəşr olundu. Təqdirəlayiqdir ki, son illərdə Üzeyir Hacıbəylinin publisistik irsi ayrıca kitablar şəklində işıq üzü görür. Mən onun məqalələrini, felyetonlarını oxuyanda Üzeyir bəyin böyük vətən və millət sevgisini, hər bir yazısında xalqımızın maariflənməsi yolunda fədakarlıqla çalışdığını aydın hiss etmişəm. Millətin tərəqqisi, xalqın inkişafı, dilimizin və mədəniyyətimizin qorunması, övladlarımızın, xüsusilə qızların təhsil alması, cəhalətə, xurafata qarşı mübarizə mövzularını əhatə edən bu möhtəşəm publisistik irs milli kimlik şüurumuzun, müasir zənət zövqümüzün formalaşmasına elə Üzeyir bəyin musiqisi qədər müstəsna təsir göstərib. Xüsusilə qeyd etmək istərdim ki, Qarabağ və Zəngəzurla əlaqədar hələ o zamandan başlanan əsassız erməni iddialarına qarşı vətəndaşlıq mövqeyi Üzeyir bəyin bir çox publisistik yazılarında qabarıq əks olunub. O, tarixi ədalət prinsipləri qorunmaqla Qafqazda sülh və əmin-amanlığın bərqərar olmasını arzulayıb, ictimai-publisistik fəaliyyətində məhz buna çalışıb.

Qabaqcıl pedaqoq olan Üzeyir bəy yazılarında da təhsilin, savadın önəminə həmişə diqqət yetirib. O, 1909-cu ilin avqust ayında "Tərəqqi" qəzetinin 137-ci sayında çap edilən "Xəbərdarlıq" felyetonunda yazırdı: "Keçən səfər müəllimlər barəsində işarə edib tərbiyəyi-ətfaldan bəhs açdıq. Doğrudan da uşaq tərbiyəsi çətin bir əmrdir. Evladı xeyir yolda tərbiyə etmək üçün tərbiyənin yolunu da bilmək lazımdır. Tərbiyənin yolunu ancaq elm sayəsində bilmək mümkündür. Yəni bütün ömürlərini uşaq tərbiyəsinə sərf etmiş olan əzim pedaqoqların tərbiyə haqqındakı mülahizat və təklifatından layiqincə xəbərdar olmalıdır. Bizim başımıza gələn bunca fəlakətlərin hamısına bais əksəriyyətimizin elmsizliyidir... Bu barədə möhtərəm Firidun bəy Köçərli cənabları şirin dilli məqalələrlə tərbiyə və təlimi-nisvanın lüzum və vücubunu qəzetəmiz səhifəsində vazeh surətdə bəyan buyurublardır..." Bu ruhda davam edən felyetonda mahir publisist uşaq tərbiyəsi və müəllimlik sənətinin əhəmiyyətinə dair dərin düşüncələrini satirik dillə qələmə alıb. Müəllimlərin rolu, tərbiyə işinin mürəkkəbliyi və valideynlərin təhsildəki məsuliyyəti haqqında millətinin savadlanmasını arzulayan əsl vətəndaş yanğısı ilə söz açıb. Üzeyir Hacıbəyli təhsil işinin təkmilləşdirilməsi üçün Qori seminariyası kimi xüsusi seminariyaların açılmasına, yerli məktəblərin inkişafına da öz yazılarında təsirli çağırışlar edib. Demək olar ki, bütün yazılarında xalqın aydınlanması, təhsili, inkişafı, tərəqqisi naminə öz dövrü üçün də, müasir çağımızda da aktual olan məsələləri qabardaraq onların həlli yollarını təklif edib və beləliklə də, uzun illər ərzində həm də əvəzsiz pedaqoji maarifçilik missiyası yerinə yetirib.

Təxminən 25 il əvvəl - 2001-ci ilin noyabr ayında Üzeyir bəyin qardaşı Ceyhun Hacıbəylinin nəvəsi, tanınmış musiqiçi, caz perkussionisti Klement Bailly Hacıbəyli Azərbaycana gəlmişdi. Biz Aqil Abbasla birgə onu Bakının görməli yerlərində gəzdirdik. O, Bakıdakı "Caz Klub"da Hacıbəylilər nəslindən bir qrup insanla görüşüb tanış olmuşdu. Heyrətə gəlmişdi ki, ilk dəfə ayaq basdığı Azərbaycanda onun babasının qardaşı - nəslinin böyük nümayəndəsi Üzeyir Hacıbəyli necə məşhurdur və xalq tərəfindən necə sevilir, ehtiramla xatırlanır. Sonralar Fransa mətbuatında bütün bunları qürurla ifadə etmişdi...

Üzeyir bəyin işğaldan azad olan doğma Şuşası hazırda  Azərbaycanın Mədəniyyət Paytaxtı kimi yenidən dünyaya tanıdılır, dahi bəstəkarın ölməz musiqisinin ritmləri ilə də bu sehrli şəhər təkrar canlanır. Musiqimizi və mədəni irsimizi bütün dünyaya tanıdan, eyni zamanda gələcək nəsillərimizin mənəvi ilham qaynağı, milli qürurumuzun tərənnümçüsü olan Üzeyir Hacıbəylinin 140 illik yubileyi həmçinin gözəl Şuşamızın inkişafı ilə əlaqələndirilən rəmzi məqama çevrilib və bütün bunlara görə çox fərəhlənir, qürurlanırıq...

İnanıram ki, doğma Şuşa yer üzündə var olduğu müddətcə dahi bəstəkarın əsərlərinin əzəmətli ahəngi daima səslənəcək və hər notunda Şuşa eşqi canlanan Üzeyir Hacıbəyli musiqisi sonsuza qədər Azərbaycan ruhunu yaşatmağa davam edəcək.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:305
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 18 Sentyabr 2025 10:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see266

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see261

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see244

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see237

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see235

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see220

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see218

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see212

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see211

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see211

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see209

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see206

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see205

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see204

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see203

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see176

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see174

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri