“Azərbaycan türk atalar sözləri” kitabı nəşr edilib

AMEA Folklor İnstitutunun Elmi şurasının qərarı ilə “Azərbaycan türk atalar sözləri” kitabı nəşr edilib.

İnstitutdan XQ-yə bildirilib ki, filologiya elmləri doktoru Cəlal Bəydilinin tərtib etdiyi toplu Azərbaycan xalqının çoxəsrlik müdriklik irsini elmi-prinsipial əsaslarla sistemləşdirən sanballı nəşr kimi təqdim olunub.

Cəlal Bəydilinin yazdığı "Övliya sözlərinə bənzər həyat dərsləri" başlıqlı “Ön söz”də kitabın fəlsəfi və elmi əsasları şərh olunub. Burada atalar sözlərinin xalq müdrikliyinin ən yüksək nümunələri olduğu vurğulanıb. Alim atalar sözlərinin yalnız xalq dilindəki məcaz və obrazlı ifadələrdən ibarət olmadığını, eyni zamanda bu sözlərin əxlaqi, fəlsəfi və həyat təcrübəsini yığcam şəkildə ifadə edən "övliya sözləri" ilə müqayisə olunduğunu qeyd edib.

Topluda Azərbaycan türk atalar sözlərinin tarixi kökləri və inkişaf yoluna nəzərə yetirilib. Kitaba çoxsaylı mənbələrdən, o cümlədən, “Kitabı-Dədə Qorqud”, “Oğuznamə”, “Əmsali-türkanə” kimi klassik mənbələrdən seçilmiş nümunələrin, eləcə də canlı xalq dilindən gələn deyimlərin bir araya gətirilməsi paremik vahidlərin əsrlər boyunca keçdiyi semantik, üslubi və funksional dəyişiklikləri izləməyə imkan yaradır. Bu yanaşma atalar sözlərinin milli təfəkkürlə, mifoloji təsəvvürlərlə və ilkin dünyagörüş formaları ilə sıx bağlılığını aydın şəkildə ortaya qoyur.

Əlifba prinsipi əsasında tərtib edilmiş topluda əsas diqqət xalq yaradıcılığının saf qatlarını əks etdirən nümunələrə yönəldilib, yazılı ədəbiyyat təsirinin açıq şəkildə hiss olunduğu deyimlərə isə mümkün qədər az yer verilib. Bir sıra atalar sözlərində arxaik söz və dialekt xüsusiyyətlərinin qorunması nəşrin dil tarixi və paremioloji tədqiqatlar baxımından elmi dəyərini daha da artırır.

Qeyd edək ki, Azərbaycan türk atalar sözlərinin yazıya alınmış ilkin nümunələri “Kitabı - Dədə Qorqud” və “Oğuznamə”də rast gəlinən paremik vahidlərdir. XIX əsrin sonlarında Tiflisdə SMOMPK məcmuəsində atalar sözlərinin toplanması və Məhəmməd Vəli Qəmərlinin 1899-cu ildə nəşr etdiyi 750-yə yaxın nümunə bu sahənin ilk böyük addımlarını təşkil edib. 1926-cı ildə Hənəfi Zeynallı və Əbülqasım Hüseynzadə tərəfindən daha çox tematik təsnifatlı nəşrlər yayımlanmış, 2004-cü ildə isə latın qrafikasında 25 min nüsxədə “Atalar sözü” çap edilib.

“Azərbaycan türk atalar sözləri” kitabı Azərbaycan paremiologiyası sahəsində yüz ildən artıq müddətdə aparılmış toplama və nəşr fəaliyyətinin əsas nəticələrini ümumiləşdirən, folklorşünaslıq, dilçilik və mədəniyyət tarixi üçün etibarlı elmi mənbə kimi diqqəti cəlb edir. Bu nəşr xalq müdrikliyinin yaşadılması, qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, milli-mənəvi irsin öyrənilməsinə xidmət edən fundamental elmi töhfə kimi də böyük dəyərə malikdir.

“Elm və təhsil” nəşriyyatında işıq üzü görən “Azərbaycan türk atalar sözləri” kitabının redaktoru AMEA Folklor İnstitutunun direktoru, filologiya elmləri doktoru Hikmət Quliyevdir.