Azərbaycan və Çin: Genişlənən iqtisadi əməkdaşlıq perspektivləri

Prezident İlham Əliyevin Çin Xalq Respublikasının nüfuzlu Sinxua agentliyinə verdiyi müsahibə təkcə diplomatik xoşniyyət ifadəsi deyil, həm də Çin-Azərbaycan münasibətlərinin gələcək arxitekturasını formalaşdıran strateji çərçivədir. Bu müsahibədə səsləndirilən fikirlər, xüsusilə Orta Dəhliz kontekstində verilən mesajlar, regional və qlobal geoiqtisadi trendlərin dərin təhlilinə imkan yaradır.

Son illərdə Orta Dəhliz qlobal nəqliyyat və ticarət strategiyalarında mühüm yer tutmağa başlayıb. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən bu marşrut – Çindən başlayaraq Qazaxıstan, Xəzər dənizi üzərindən Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanır – Azərbaycanın tranzit ölkədən strateji logistika mərkəzinə çevrilməsində həlledici rol oynayıb. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi: “Biz artıq Orta Dəhlizin ən etibarlı və təhlükəsiz keçid marşrutu olduğunu sübut etmişik”.
Orta Dəhliz Çin Xalq Respublikasının “Kəmər və Yol” təşəbbüsünün Cənubi Qafqaz seqmentində əsas dayaqlarından birinə çevrilib. Beləliklə, Azərbaycan sadəcə tranzit nöqtəsi deyil, eyni zamanda regional koordinator funksiyasını yerinə yetirir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı Logistika Mərkəzi və Azad İqtisadi Zonalar kimi layihələr Azərbaycanın infrastruktur potensialını və regional inteqrasiya imkanlarını əyani şəkildə nümayiş etdirir. Bu layihələr vasitəsilə Azərbaycan təkcə yük daşımır, eyni zamanda marşrutlar üzrə tarif və texniki koordinasiyada aparıcı mövqedə çıxış edir.
Çin üçün bu, tədarük zəncirlərinin diversifikasiyası və geosiyasi risklərin azaldılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Enerji sahəsində Çin ilə Azərbaycan arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq mövcuddur. Çin şirkətləri Azərbaycanın neft-qaz sektorunda müxtəlif mərhələlərdə iştirak edib. Son dövrlərdə isə əməkdaşlığın vektorunda dəyişiklik müşahidə olunur – xüsusilə bərpa olunan enerji sahəsində Çin şirkətlərinin artan marağı, Azərbaycanın yaşıl enerji strategiyası ilə tam uzlaşır.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən alternativ enerji layihələri Çin texnologiyası və investisiyaları üçün cəlbedici sahələrə çevrilib. Bu əməkdaşlıq təkcə iqtisadi deyil, həm də ekoloji davamlılıq baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda, Çin süni intellekt, 5G texnologiyası və yüksək texnologiyalar sahəsində dünya liderlərindən biridir. Azərbaycanın isə rəqəmsal idarəetmə və texnoloji transformasiya istiqamətində ciddi hədəfləri mövcuddur. Bu mənada texnologiya transferi, birgə innovasiya layihələri və kadr hazırlığı sahəsində əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur. Əgər bu əməkdaşlıq startap mühitinin dəstəklənməsi və elmi-tədqiqat institutları ilə əlaqələri də əhatə edərsə, regionda güclü texnoloji sinerji formalaşa bilər.
2024-cü il göstəricilərinə əsasən, Çin-Azərbaycan ticarət dövriyyəsi 2 milyard dolları keçib. Bu rəqəm təkcə iqtisadi fəallığı deyil, siyasi sabitlik və qarşılıqlı etimadın da təzahürüdür. Çin bazarına çıxış Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının ixracı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, Çindən idxal olunan texnologiya və istehlak məhsulları daxili bazarın şaxələnməsinə xidmət edir.
İki ölkə arasında əməkdaşlıq yalnız iqtisadi müstəvidə deyil, həm də siyasi və beynəlxalq hüquq çərçivəsində inkişaf edir. Azərbaycanın “Vahid Çin siyasəti”nə verdiyi dəstək və Çinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə göstərdiyi prinsipial mövqe, bu münasibətlərin qarşılıqlı hörmət və qeyri-müdaxilə prinsiplərinə söykəndiyini sübut edir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində bu məqamların vurğulanması, gələcəkdə də iki ölkənin beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləməyə davam edəcəyinə dair önəmli mesajdır.
Nəticə etibarilə, Çin-Azərbaycan əməkdaşlığı yalnız qarşılıqlı faydalı münasibətlərdən ibarət deyil. Bu tərəfdaşlıq Qafqaz-Orta Asiya-Çin geoiqtisadi xəritəsində yeni bir modelin əsasını qoyur. Orta Dəhliz bu modelin onurğa sütunu, enerji və texnologiya əməkdaşlığı isə onun dinamo mühərrikidir. Belə strateji sinxronluq, Bakı ilə Pekin arasında etimad və gələcəyə hesablanmış tərəfdaşlıq platforması yaradır ki, bu da XXI əsrin dəyişən qlobal düzənində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Rüstəm Nağıyev
YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədri