Azərbaycan və Türkmənistan qarşılıqlı əməkdaşlığı Avrasiya logistik sisteminin dayanıqlı inkişafı üçün mühüm amilə çevrilə bilər EKSPERT

Bakı, 29 may, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

AZƏRTAC türkmənistanlı ekspert Bərdimurat Ovezmıradovla müsahibəni təqdim edir.

- Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın qlobal əlavə dəyər zəncirlərində iştirakı ilə bağlı əsas xüsusiyyətlər nədir?

- Bu regionların ixracı əsasən xam maddələrə, aqrar və orta texnologiyalı sahələrə yönəlir. Bu kateqoriyaya yanacaq, mineral xammal, pambıq, tekstil, qida məhsulları və kimyəvi maddələr daxildir. Əksinə, regiona daha yüksək texnologiyalı məhsullar idxal edilir, bunlara avadanlıqlar, avtomobillər və elektronika daxildir. Bu o deməkdir ki, region qlobal tədarük zəncirlərindəki kəsintilərə olduqca həssasdır. Eyni zamanda, qlobal zəncirlərdə iştirak ölkələrə faydalar gətirir — bura məhsuldarlığın artması, yeni iş yerlərinin yaranması və bilik transferi daxildir.

- Qloballaşmanın yavaşlamasını nəzərə alaraq, bu ölkələrin dünya logistika axınlarında mövqelərini yaxşılaşdırmaq üçün hansı şansları var?

- 2020-ci ildən sonra beynəlxalq şirkətlər maksimum səmərəliliyi deyil, davamlılıq və etibarlılığı tədarüklərin təminatında üstünlük verməyə başladılar. Bu, uzun logistika marşrutlarının qısaldılmasına, şaxələndirməyə, regionalizasiyaya və istehsalın bazarlarla daha yaxın bölgələrə qayıtmasına səbəb oldu. Bu proseslər isə, öz növbəsində, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya üçün imkanlar yaradır, xüsusən Avropa ilə Asiya arasında tranzit əraziləri kimi. Məsələn, Rusiya vasitəsilə olan marşrutlara alternativ olaraq Avropa İttifaqı tərəfindən dəstəklənən Transxəzər (Orta Dəhliz) marşrutunun böyüyən marağı.

- Bu marşrutların ənənəvi dəniz logistikasına nisbətən hansı üstünlükləri var?

- Əsas üstünlük çatdırılma vaxtıdır. Qafqaz və Mərkəzi Asiya vasitəsilə olan yol, dəniz nəqliyyatına nisbətən iki dəfə daha sürətli ola bilər. Bu halda, logistika yalnız daşınma, anbar və ehtiyatlar üzərində xərclərin cəmindən ibarət olaraq yox, ümumi çatdırılma xərci kimi qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə yüksək qeyri-müəyyənlik şəraitində, pandemiya dövründə, Süveyş kanalındakı böhran və Qırmızı dənizdəki hadisələr zamanı daha sürətli marşrutlar anbar xərclərini azaltmağa imkan verir. Əgər çatdırılma müddətindəki dalğalanmaları (məsələn, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi ilə) azaltmaq mümkün olsa, bu, marşrutu daha da cəlbedici edər.

- Bu regionlarda nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi ilə bağlı hər hansı çağırışlardan danışmaq olarmı?

- Dünyadakı çoxsaylı nümunələr sübut edir ki, əsaslandırılmamış infrastruktur yatırımları “heç yerə aparmayan körpülər”ə, borc yükünün artmasına və resursların səmərəsiz xərclənməsinə gətirib çıxara bilər. Bu, xüsusilə büdcə imkanları məhdud olan ölkələr üçün aktualdır. Vəsaitlər elə istiqamətləndirilməlidir ki, təsiri hiss olunsun. Məsələn, logistika xərclərinin azaldılması və ya nəqliyyat sektorunda insan kapitalının inkişaf etdirilməsi sahələrinə.

- Nəqliyyat planlaşdırmasında hökumətlər və özəl şirkətlər hansı uzunmüddətli meylləri nəzərə almalıdır?

- Logistika iqtisadiyyat, ticarət, demoqrafiya və siyasətdəki dəyişikliklərə son dərəcə həssasdır. Görürük ki, pandemiya dövründə gəlirlərin sürətli artımından sonra bir çox operatorlar yenidən artıq güc həcmi ilə üzləşirlər. Çinin iqtisadi artımının zəifləməsi və “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü ətrafındakı qeyri-müəyyənlik də tranzit regionların perspektivlərinə təsir edir. Bütün bunlar elmi üsullara və ssenari analizinə əsaslanan ehtiyatlı planlaşdırma tələb edir.

- Beynəlxalq qiymətləndirmələrə görə, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində logistikanın inkişafı ilə bağlı mövcud vəziyyət necədir?

- Qazaxıstan uzun müddət lider mövqedə idi (təxminən 140 ölkə arasında 79-cu yer), lakin son illərdə Özbəkistan və Gürcüstan bu sahədə irəliləyiş göstəriblər. Şəffaflıq, inzibati baryerlərin azaldılması, rəqəmsallaşma — bunlar logistika üzrə rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün nisbətən ucuz, lakin səmərəli addımlardır.

- Azərbaycan və Türkmənistanın regional əməkdaşlıq çərçivəsində perspektivlərini necə qiymətləndirirsiniz?

- Azərbaycan artıq Orta Dəhlizin əsas logistik mərkəzi kimi özünü təsdiqləyib. Türkmənistan isə yeni limanı və müasirləşdirilmiş infrastrukturu ilə Avrasiya üzrə tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi üçün güclü zəmin yaradır. Bu iki ölkənin və digər qonşuların qarşılıqlı əməkdaşlığı ümumilikdə Avrasiya logistik sisteminin dayanıqlı inkişafı üçün mühüm amilə çevrilə bilər.