Icma.az
close
up
RU
Azərbaycan yeni dünya bölgüsündən nə qazanacaq?

Azərbaycan yeni dünya bölgüsündən nə qazanacaq?

Oxu.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Rüstəm Qaraxanlı yazır...

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başladığı andan sürətlən dünyanın yenidən bölgüsü ABŞ-də Donald Trampın hakimiyyətə gəlişi ilə qəribə forma alıb. Sələflərindən fərqli olaraq Tramp hərbi gücü arxa plana keçirərək Vaşinqtonun iqtisadi rıçaqlarından məharətlə istifadə edir və təbii ki, hədəflərinə çatır. Bunun üçün hər hansı xarici səfərə, yaxud əcnəbi liderləri Ağ Evdə qəbul etməyə lüzum da yoxdur. Tramp prosesi öz ofisindən, sanki onlayn rejimdə, pandemiya dövründə evdən işlədiyimiz kimi idarə edir.

Dünyanın gözlərimiz önündə dəyişən yeni dizaynı 1967-ci ildə Polşa kinematoqrafçıları tərəfindən çəkilən "Firon" filmindəki bir səhnəni xatırladır. Silahlı-dəbilqəli qoşunlar ucsuz-bucaqsız səhralıqda üz-üzə dayanıblar və bir an sonra qanlı savaşa girəcəklər. Budur, komanda verilir və döyüşçülər bir-birilərinin üzərinə şığıyır, ancaq təmasa yetişən kimi dayanırlar. Müasir terminologiya ilə desək, qarşıdurma diplomatiya masasına transfer olunur.

Trampın kiçik pressinqi qarşı tərəfin dərhal müəmmalı təslim olması ilə nəticələnir. Dünyanın ərazicə ən böyük, sərvətlərinə görə ən zəngin dövlətlərindən olan və ən bahalı brendlərə sahib olan Kanada ABŞ-nin tətbiq etdiyi 25%-lik rüsumların önündə cəmi bir neçə saat dayana bildi və dərhal ağ bayraq qaldırdı. İllərdir Kanadanın siyasi palitrasının şəriksiz sahibi olan Trüdo tələm-tələsik istefa ərizəsini yazdı. Okeanın o tayından Ermənistana dəstək üçün Azərbaycanla sərhədə "müşahidəçi" göndərən, Qarabağdan qaçan separatçılara görə "yuxusu ərşə çəkilmiş" Kanada liderinin müqaviməti bir sutka belə çəkmədi...

Trampın Latın Amerikası ölkələrindən olan kriminal ünsürlü miqrantları vətənlərinə qaytarmaq əmri onunla nəticələnir ki, Kolumbiya prezidenti həmvətənlərinin dalınca özəl təyyarə göndərir - təki Ağ Evdə heç kim əsəbiləşməsin. Trampın Panama kanalı ilə bağlı söylədikləri qısamüddətli "hiddət və təəccüb" doğursa da, Amerika gəmilərinin dünyanın ən iri ticarət arteriyasından rüsumsuz keçidinə dair razılıq təlaş dolu narazılığın çözümü üçün yetərli olur. ABŞ-nin pulla Danimarkaya məxsus Qrenlandiyanı almaq niyyəti adada yeni parlament seçkilərinin keçirilməsi üçün qərarın qəbuluna səbəb olur. Bu günə-sabaha Kopenhagenin yurisdiksiyasından ayrılıb Vaşinqtona birləşmək üçün referendumun keçiriləcəyi də istisna deyil. Trampın Avropa İttifaqına qarşı rüsum xəbərdarlığı qitə paytaxtlarını silkələyir, kiçik dövlətlər və xalqlar üzərində "böyüklüyünü" göstərməyi sevən Makron, "qoca qitə"nin geosiyasi jandarmına çevrilmiş xanım Fon der Lyayen incimiş kimi görünürlər, ancaq əlac yoxdur - onlar da təslim olacaqlar.

Trampın yeni dünya nizamında iki məqam xüsusi qabarıqla diqqəti cəlb edir. Birincisi, hərbi güc amili pərdə arxasına keçir, önə iqtisadi təzyiq faktoru çıxır. XXI əsrin insanını silahdan çox, rifahının aqibəti qorxudur. Müasir dünyada toplumların silah gücü ilə itaət etdirilməsi metodunun tükəndiyini görürük. İqtisadi ekspansiya isə qan-qadasız gerçəkləşir, ABŞ bir tərəfdən dünyadakı liderliyini nümayiş etdirir, digər tərəfdən qarşısındakını özündən asılı vəziyyətə salır.

İkinci məqam: Trampın dünya liderliyini möhkəmlətməsi Yer kürəsinin ayrı-ayrı nöqtələrində digərlərinin nüfuzunu qəbul etməsi və tanıması ilə paralel cərəyan edir, daha dəqiqi isə inkar etməməsi ilə müşayiət olunur. Məsələn, Amerika lideri Türkiyənin Yaxın Şərqdəki sözünün və gücünün əhəmiyyətini diqqətdən qaçırmır, Ukraynaya görə Rusiya ilə kəllə-kəllə gəlməyin rentabelli olmadığını qəbul edir.

Bu gün dünyada baş verənlər Azərbaycanın illərlə sərgilədiyi kursun özünü doğrultduğunun mübahisəsiz sübutudur. Bütün maneələri aşmağın ən optimal yolu iqtisadi gücdür - ərazi bütövlüyünün bərpasından tutmuş regional liderliyin və ərazicə kiçikliyə, müstəqillik təcrübəsinin gəncliyinə rəğmən dünyada sayılıb-seçilən orta gücə çevrilməyədək. Formalaşan yeni geosiyasi konyunktur postsovet məkanının autsayderlərindən fərqli olaraq, Azərbaycanın qarşısına fərqli hədəflər çıxarır: yeni dünya düzənində iştirak və tarixən bizə məxsus olana varmaq. Bu kontekstdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ilin əvvəlində səsləndirdiyi iki bəyanat əlahiddə ciddi maraq doğurur: "Yeni dünya nizamı tam formalaşma prosesinə düşəndə, o cümlədən Azərbaycanın mövqeyi də nəzərə alınacaq, ən azı Cənubi Qafqazda və Xəzər hövzəsində və biz buna hazır olmalıyıq".

Və: "Zəngəzur dəhlizi açılmalıdır və açılacaqdır. Onlar bunu nə qədər tez başa düşsələr, o qədər də yaxşıdır. Mən bir dəfə demişəm, onlar gərək bizi əsəbiləşdirməsinlər və başa düşsünlər ki, burada söz sahibi bizik və Cənubi Qafqazda Azərbaycan aparıcı iqtisadiyyatdır, aparıcı hərbi gücdür və aparıcı dövlətdir. Bugünkü dünyada güc amili ön plandadır və bunu heç kim unutmasın".

Nə düşünürsünüz? Hazırıq?

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:227
embedMənbə:https://oxu.az
archiveBu xəbər 12 Fevral 2025 13:40 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see383

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see255

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see249

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see246

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see245

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see245

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see242

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see239

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see238

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see238

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see230

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see223

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see220

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see220

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see219

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see219

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see218

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see218

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see217

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see213
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri