Icma.az
close
up
RU
Azərbaycançılıq ideyasının təbliği: Keçmişdən bu günə uzanan yol

Azərbaycançılıq ideyasının təbliği: Keçmişdən bu günə uzanan yol

Sfera.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Azərbaycançılıq ideyası müasir Azərbaycanın milli və dövlətçilik fəlsəfəsinin təməlini təşkil edən ən mühüm anlayışlardan biridir. Tarixi köklərə malik olan bu ideya əsrlər boyu xalqın milli kimliyini, vətənə bağlılığını və mənəvi birliyini qorumağa xidmət etmişdir. Bu gün Azərbaycançılıq yalnız bir ideoloji xətt deyil, həm də milli şüurun, vətəndaş həmrəyliyinin və sosial sabitliyin simvoludur. Onun təbliği həm dövlət, həm də cəmiyyət səviyyəsində ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilir.

Sfera.az tarixi mənbələrə əsasən xəbər verir ki, Azərbaycançılıq ideyasının formalaşması XIX əsrin ikinci yarısında – Çar Rusiyası dövründə yaşayan azərbaycanlı ziyalıların maarifçilik fəaliyyəti ilə başlayır.

Bu dövrdə mətbuat, təhsil və ictimai təşəbbüslər vasitəsilə xalq arasında milli özünüdərkin inkişafı üçün zəmin yaradılırdı.


İlk azərbaycanlı jurnalist Həsən bəy Zərdabi tərəfindən nəşr olunan “Əkinçi” qəzeti xalqın maariflənməsi və milli düşüncənin formalaşması üçün böyük rol oynadı. Əli bəy Hüseynzadənin “Türkləşmək, islamlaşmaq, müasirləşmək” devizi isə yalnız ideoloji çağırış deyil, həm də azərbaycanlıların kimliyinin üç təməl sütununu ortaya qoyurdu.


Eyni zamanda, Əhməd bəy Ağaoğlu, Məhəmməd ağa Şahtaxtlı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimi ziyalılar Azərbaycan xalqının milli oyanışında önəmli rol oynadılar. Bu ziyalılar Azərbaycan xalqını yalnız bir dil, din və mədəniyyət ətrafında deyil, eyni zamanda vətən məfhumu ətrafında birləşməyə çağırırdılar.


1918-ci ilin 28 mayında elan olunan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) Azərbaycançılıq ideyasının siyasi və hüquqi səviyyədə tətbiq olunduğu ilk dövr oldu. 
Bu dövrdə Azərbaycançılıq sadəcə etnik kimlik anlayışı deyildi. O, hüquqi və siyasi vətəndaşlıq modeli olaraq inkişaf etdirildi. Müxtəlif millətlərə mənsub şəxslər AXC parlamentində təmsil olunur, bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verilirdi. Bu da sübut edirdi ki, Azərbaycançılıq milli ayrı-seçkiliyə deyil, vətəndaş birliyinə söykənən inklüziv bir ideyadır.


1920-ci ildə sovet hakimiyyətinin qurulması ilə milli ideologiyalar sıxışdırılmağa başlandı. Rəsmi ideologiya beynəlmiləlçilik idi və Azərbaycançılıq kimi ideyaların açıq şəkildə təbliği yasaq edilirdi. Lakin buna baxmayaraq, milli kimlik və Azərbaycançılıq ruhu xalqın içində yaşamağa davam etdi.


Ədəbiyyat və incəsənət bu dövrdə Azərbaycançılığın gizli şəkildə təbliğ olunduğu əsas sahələrə çevrildi. Bəxtiyar Vahabzadənin “Gülüstan” poeması, Rəsul Rzanın və Mirzə İbrahimovun əsərləri, Fikrət Əmirovun və Niyazinin musiqiləri Azərbaycan sevgisini, vətənpərvərlik hisslərini qorumağa yönəlmişdi. Bu sənət nümunələri milli yaddaşın silinməsinə imkan vermədi.


1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycançılıq ideyası yenidən ön plana çəkildi. Lakin bu dəfə fərqli səviyyədə – dövlət ideologiyası kimi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycançılıq ideyası dövlətçilik fəlsəfəsinin əsasına çevrildi.


Heydər Əliyev Azərbaycançılığı “azərbaycanlı olmağın fəlsəfəsi” kimi təqdim edərək qeyd edirdi:


“Azərbaycançılıq — bizim milli ideologiyamızdır. Bu ideya Azərbaycan Respublikasında yaşayan bütün xalqların birliyini təmin edən ümummilli dəyərdir”.
Onun dövründə bu ideya əsasında dil, mədəniyyət, tarix və milli dəyərlər qorundu, təhsil və mətbuat vasitəsilə geniş şəkildə təbliğ olundu.


Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycançılıq ideyası həm daxili, həm də xarici siyasətdə özünü göstərir. Dövlət başçısının “Biz azərbaycançılığı ideoloji sütun kimi görürük” fikri bu ideyasının cəmiyyətin bütün təbəqələrində necə güclü kök saldığını göstərdi. Müxtəlif etnik və ideyanın dövlətin gələcək strategiyasında da mərkəzdə durduğunu göstərir.


2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən Müharibəsi Azərbaycançılıq dini mənsubiyyətə malik insanlar eyni ordu sıralarında vətən uğrunda döyüşdülər. Bu, Azərbaycançılığın təkcə ideya deyil, real sosial birləşmə gücünə malik olduğunu təsdiq etdi.


Hazırda ideyanın təbliği bir neçə əsas istiqamətdə həyata keçirilir:


Təhsil sistemi vasitəsilə: Tarix, ədəbiyyat və mədəniyyət dərslərində Azərbaycançılıq ruhu şagirdlərə aşılanır;
Media və sosial şəbəkələrdə: Vətənpərvərlik mövzusunda materiallar, videoçarxlar və proqramlar geniş şəkildə yayılır;
Mədəni tədbirlər: Bayramlar, konsertlər, sərgilər və festivallar milli ruhu yaşadır;
Diaspora siyasəti: Xaricdə yaşayan soydaşlarımıza Azərbaycançılıq ruhu ilə bağlı maarifləndirici işlər aparılır.


Azərbaycançılıq bu gün sadəcə bir ideoloji konsepsiya deyil, həm də xalqın varlığını, birliyini və inkişafını təmin edən mənəvi, sosial və siyasi platformadır. Onun davamlı şəkildə təbliği və inkişafı dövlətin prioritet istiqamətləri sırasında yer almağa davam edir.


Bu ideya gələcək nəsillərin milli ruhda tərbiyə olunması, Azərbaycanın daha da möhkəmlənməsi və dünya azərbaycanlılarının birliyinin qorunması üçün əvəzsiz bir zəmin yaradır.

Mövzu: azərbaycançılıq ideyasının təbliği;
 

Qeyd: Bu yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin dəstəyi ilə hazırlanıb


Bəsti Rəfizadə
Sfera.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:170
embedMənbə:https://sfera.az
archiveBu xəbər 18 İyul 2025 11:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see339

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see326

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see311

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see305

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see282

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see269

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see264

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see246

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see236

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see227

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see227

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see224

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see216

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see211

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see211

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see209

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see208

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see201

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see186

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri