Azərbaycanda “ağıllı şəhərsalma”: rəqəmsal kadastr və iqlim siyasəti kontekstində

Bakı, 2 mart, AZƏRTAC

Hazırda dünya əhalisinin 56, Azərbaycan əhalisinin isə 54 faizi şəhərlərdə yaşayır. 2050-ci ilədək dünya əhalisinin 70 faizinin şəhərlərdə yaşaması proqnozlaşdırılır. Buna görə “ağıllı şəhər”lərin planlaşdırılması, rəqəmsallaşdırılma, ekoloji-kadastr sistemlərinin tətbiqi və iqlim siyasəti ilə uyğunlaşdırılması şəhərsalma siyasətində prioritet hesab edilir. Ölkəmiz də bu tendensiyaya qoşulmaqla şəhərsalma siyasətini “ağıllı şəhər” texnologiyaları, rəqəmsal idarəetmə və xüsusilə iqlimlə əlaqədar olan strateji planlaşdırma prinsiplərinə uyğunlaşdırır.

Bu fikirlər Bakı Dövlət Universitetinin Torpaqşünaslıq və daşınmaz əmlakın kadastrı kafedrasının müəllimi coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru Şahnaz Amanovanın AZƏRTAC-a təqdim etdiyi “Ağıllı şəhərsalma konsepsiyasının Azərbaycanda tətbiqi: rəqəmsal kadastr və iqlim siyasəti inteqrasiyası” sərlövhəli məqalədə yer alıb.

Məqalədə qeyd edilir ki, Prezident İlham Əliyevin “Ağıllı şəhər” (Smart City) və “Ağıllı kənd” (Smart Village) konsepsiyasının hazırlanması haqqında” 2021-ci il 19 apreli tarixli Sərəncamı bu sahədə tətbiq mexanizminin formalaşdırılması üçün əsas olub. Azad olunmuş ərazilərimizdə tətbiq edilən pilot layihələr, burada yaradılmış azad iqtisadi zonalar, sənaye parkları və rəqəmsal kadastr sistemləri bu baxımdan əhəmiyyət kəsb edir. Həmin layihələr SECAP (Sustainable Energy and Climate Action Plan - dayanıqlı enerji və iqlim fəaliyyəti planı) çərçivəsində enerji resurslarının səmərəliliyini, bərpaolunan enerjidən istifadəni təşviq edir. Bu isə NDC 3 (Nationally Determined Contributions - milli müəyyən edilmiş töhfələr) hədəfləri ilə uyğunluq təşkil edərək karbon qazı emissiyalarının azalmasına səbəb olur.

Konsepsiyanın əsas prinsipləri müxtəlifdir:

‒ Rəqəmsal idarəetmə və kadastr sistemləri. Şəhərlərin ərazisi, mülkiyyət məlumatları, torpaq formaları, şəhər infrastrukturu müasir CİS (Coğrafi İnformasiya Sistemləri) və rəqəmsal platformalar vasitəsilə idarə edilir.

‒ Davamlı və ekoloji cəhətdən balanslı şəhərsalma. Şəhərlərin həm iqtisadi, həm sosial, həm də ekoloji indikatorları nəzərə alınmaqla şəhər planlaşdırması aparılır.

‒ Demoqrafik və sosial planlaşdırma. Əhalinin məkan üzrə paylanması, funksional zonalar üzrə paylanması, yaşayış yerlərinin inkişafı, əhaliyə göstərilən xidmətin optimallaşdırılması məhz “ağıllı idarəetmə” prinsipi ilə həyat keçirilir.

‒ Enerji və iqlim siyasəti inteqrasiyası. Binaların enerji səmərəliliyi, bərpaolunan enerji resurslarından istifadə, həmçinin NDC 3 hədəflərinə uyğun olaraq karbon qazı emissiyasının azaldılması təmin edilir.

‒ İnnovasiya və texnoloji inteqrasiya. “Ağıllı nəqliyyat” sistemləri, əhali üçün rəqəmsal xidmətlər və ekoloji təmiz texnologiyalar artıq şəhərlərin ayrılmaz bir hissəsini təşkil edir.

Ölkəmizdə bu konsepsiyanın tətbiqi şəhərsalma fəaliyyətinin müasir çağırışlarına cavab verən dayanıqlı və inteqrasiyalı yanaşmanı ortaya çıxarır. Enerji səmərəliliyi, NDC 3 hədəfləri ilə inteqrasiya edilmiş bu tip yanaşma şəhər planlaşdırılmasında optimallaşmanı və səmərəliliyi artırır, sosial və ekoloji balansı qoruyaraq dünya standartlarına uyğunluğu təmin edir. Bu layihələr ölkəmizdə yenilikçi, dayanıqlı, davamlı və qlobal iqlim trendlərinə uyğun şəhərsalma fəaliyyətinin mövcudluğunu göstərir.