Azərbaycanda demoqrafik böhran həyəcanı ilə bağlı mühüm AÇIQLAMA

2025-ci ildə Azərbaycanda 95117 abortun 3178 18-19 yaş qrupunda, 66 abort isə 15-17 yaş qrupunda qeydə alınıb. Bu məsələ Milli Məclisinin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin iclasında müzakirə olunan Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2025-ci il üzrə Məlumatında əksini tapıb. Hesabatda bildirilib ki, Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin məlumatlarına əsasən, 2025-ci ildə ölkə üzrə 95117 abort qeydə alınıb. Statistikaya görə, abort etdirənlərin 27498-i 30-34 yaş, 26329-u 25-29 yaş, 22811-i isə 35 və yuxarı yaş qrupunda olan qadınlar olub. Qeyd olunub ki, 20-24 yaş qrupunda 15235, 18-19 yaş qrupunda 3178, 15-17 yaş qrupunda isə 66 abort qeydə alınıb. Hesabatda vurğulanıb ki, abortların sayı 2021-ci ildə 46877, 2022-ci ildə 57999, 2023-cü ildə 73816, 2024-cü ildə isə 78245 olub. Bu da son illərdə abortların sayında ciddi artım olduğunu göstərir.
Məsələ ilə bağlı sosioloq Naib Niftəliyev Demokrat.az-a bildirib ki, abort hallarının kəskin artımı boşanmaların çoxalması ilə paralel şəkildə müşahidə olunur:
“Yəni bir tərəfdən ailələrin sürətlə dağılması, digər tərəfdən isə gənc ailələrdə övlad dünyaya gətirməyə, xüsusilə ikinci və sonrakı uşaqlara qarşı marağın azalması nəzərə çarpır. Bu vəziyyətin yalnız “tək övlad istəməmək” kimi sadə səbəblə izah olunması düzgün deyil. Burada daha dərin sosial və iqtisadi amillər mövcuddur və bunların hərtərəfli təhlili vacibdir. Əsas səbəblərdən biri kimi maddi çətinliklər göstərilir. Bununla yanaşı, abortların kimlər tərəfindən və hansı səbəblərlə edildiyi, hansı sosial qrupların daha çox risk altında olduğu məsələsi də xüsusi araşdırılmalıdır. Bəzi hallarda aborta məcbur edilmə və ya sosial təzyiq faktorları da bu prosesə təsir göstərir. Bu baxımdan məsələni yalnız statistik rəqəmlərlə deyil, səbəb və nəticə əlaqələri ilə qiymətləndirmək daha doğrudur. Ailədaxili problemlər də bu prosesdə mühüm rol oynayır. Ümumilikdə, 95 min abort kimi rəqəmlər cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradan göstərici kimi dəyərləndirilir. Bu rəqəmin “95 min itirilmiş həyat” kimi təqdim olunması isə mövzunun emosional və sosial cəhətdən nə qədər həssas olduğunu göstərir. Əgər abortlar geniş miqyasda və asan qəbul edilən hal kimi formalaşırsa, bu, gələcək demoqrafik inkişaf üçün riskli tendensiya hesab olunur. Belə vəziyyətin davam etməsi əhali artımına və gələcək nəsil balansına mənfi təsir göstərə bilər. Bu baxımdan ailə planlaması məsələsinin daha düzgün şəkildə təşviq olunması, abortun isə əsas seçim vasitəsi kimi qəbul edilməməsi vacibdir. Övlad dünyaya gətirmədən öncə planlı yanaşma formalaşdırılmalı, sosial dəstək mexanizmləri gücləndirilməlidir”.
O deyib ki, uşaq müavinətləri, sosial təminat və ailələrin rifahının artırılması kimi addımlar bu prosesə müsbət təsir göstərə bilər:
“Yeni nəsil dövlətin gələcək inkişafını təmin edən əsas faktorlardan biridir və onların sosial müdafiəsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda qeyd olunur ki, əgər 95 min abort kimi göstəricilər davamlı şəkildə artırsa, bu, gələcək 10-15 il ərzində ciddi demoqrafik problemlərə gətirib çıxara bilər. Bu mənada boşanmaların artması, ailə institutunun zəifləməsi və nikahların azalması da ümumi sosial mənzərənin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Problemin həlli yalnız dövlət siyasəti ilə deyil, həm də cəmiyyət daxilində formalaşan sosial davranışlarla bağlıdır. Sosial rifahın gücləndirilməsi, ailə institutunun qorunması və ictimai maarifləndirmə tədbirləri bu istiqamətdə əsas rol oynaya bilər. Dövlət və cəmiyyət arasında düzgün koordinasiya formalaşarsa, bu tendensiyaların qarşısını almaq mümkündür”.
Leyla Turan
Demokrat.az