Azərbaycanda iki quş növü yoxa çıxıb Ekspert səbəbləri AÇIQLADI

Azərbaycanda quş müxtəlifliyi baxımından zəngin bir ölkədir. Lakin son illərdə quşların sayı və bəzən müəyyən növlərin tendensiyası ilə bağlı narahatlıqlar artmaqda davam edir. Bəzi müşahidəçilər Azərbaycanda quş növlərinin sayı azaldığını bildirir.

Modern.az-a açıqlamasında ornitoloq Zülfü Fərəcli bildirib ki, Azərbaycanda da, dünyanın bir çox yerində olduğu kimi, bəzi quş növlərinin populyasiyası azalır, bəzilərinin isə sayı artır.

“Məsələn, son 20 il ərzində vaxtilə ölkəmizdə olan iki quş növünün (ağ durnanın və kiçik əyridimdiyin) nəsli tükənmişdir. Onların yox olma səbəbləri digər növlərdəki azalmanın səbəbləri ilə oxşardır və başlıca olaraq qanunsuz ovçuluq, iqlim dəyişikliyi, insan fəaliyyəti nəticəsində təbii landşaftların pozulması (məsələn, su-bataqlıq ərazilərin qurudulması) və işğalçı növlər kimi amillərlə bağlıdır”.

Ornitoloqun sözlərinə görə, işğalçı növlər dedikdə ölkəmizin təbiətinə aid olmayan, sonradan gətirilmiş növlər nəzərdə tutulur:

“Bu yaxınlarda mediada Hirkan Milli Parkına yenotların buraxılması ilə bağlı görüntülər yayıldı. Təbii ki, bu yerli ekosistemlərə mənfi təsir göstərə biləcək addımdır. Nümunə olaraq, yerdə yuva quran Talış qırqovulunun (yarımnöv) sayının tükənmə həddinə qədər azalmasının səbəblərindən biri də Sovet dövründə əraziyə gətirilmiş yenotlar olmuşdur. Bənzər şəkildə, Bakının parklarındakı tutuquşular və su-bataqlıq ərazilərində artırılan nutriyalar da təbii düşmənlərinin olmaması ucbatından çoxalan və yerli ekosistemlərə ziyan verən növlərdir.

Ümumiyyətlə, quş növlərinin sayı haqqında danışarkən nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan və bütövlükdə Qafqazda ornitologiya elminin tarixi çox qədim deyil, cəmi bir neçə əsri əhatə edir. Bu səbəbdən ölkəmizin quşlar aləmi hələ tam öyrənilməyib. Hazırda mən bir neçə xarici alimlə birgə belə bir elmi məqalə üzərində işləyirəm”.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, tarixi mənbələri də nəzərə aldıqda ölkəmizdə 410-a yaxın quş növünün qeydə alındığı məlumdur:

“Bununla belə, dəqiq rəqəm demək çətindir. Çünki bəzi növlərin Azərbaycanda görüldüyünü qeyd edən mənbələr olsa da, bu müşahidələri təsdiqləyən etibarlı faktlar yoxdur (məsələn, Amerika mənşəli ağ qazlar kimi). Bu cür növlərdən bəziləri ölkəmizdə yalnız təsadüfən və bir neçə dəfə müşahidə olunub”.

Z.Fərəcli onu da əlavə edib ki, digər tərəfdən, son illərdə həm yerli, həm də xarici müşahidəçilərin artması nəticəsində Azərbaycanda yeni növlər də qeydə alınıb.

“Məsələn, qara çəkçəki, qısaquyruq qartal və ağqaş yarpaqgüdən son 5 ildə qeydə alınmış növlər sırasındadır. Eyni zamanda, bəzi növlər öz areallarını genişləndirərək ölkəmizə yayılmağa başlayıb. Bunun bir nümunəsi bozmutul çalağandır. Azərbaycanda ilk dəfə 2020-ci ildə görülüb, son illərdə isə ən azı 15 dəfə qeydə alınıb və araşdırmalarımıza əsasən artıq ölkəmizdə çoxalmağa da başlayıb. Onun yayılmasının səbəbləri arasında iqlim dəyişikliyi, yerli yırtıcı quşların (muymulların) sayında azalma və intensiv kənd təsərrüfatının genişlənməsi kimi amillər göstərilir”,- deyə o bildirib.