Azərbaycanda MAŞIN BAZARINDA ən çox belə aldadırlar “Orijinaldı” FIRILDAĞI

Azərbaycan maşın bazarında ikinci əl ehtiyat hissələrini, təkərləri sizə təzə, “orjinal” adı ilə elə satarlar ki, heç ruhunuz da inciməz. Hətta özünüzdən məmnun belə qalarsınız ki, bu qiymətə mən idim ki, bunu tapdım.

Lent.az-ın əməkdaşının hazırladığı bu materialda maşın bazarında satıcıların alıcıları əsasən necə aldatmaları ilə bağlı söhbət açılacaq. Maşın bazarında adının çəkilməsini istəməyən avtomobillər üçün ehtiyat hissələri satan bir kiçik sahibkar fikirlərini bizimlə bölüşdü:

“Bilirsiniz necədir? Əslində bu şəraitin yaranmasının səbəbi bir az da alıcıların özündədir. Mən gedib xarici ölkədən mal gətirmişəm, bütün xərclərimi hesablayandan sonra bir qiymət müəyyənləşdirirəm ki, ən sərfəli satış belə ola bilər. Alıcı gəlib sənin qoyduğun qiymətin yarısına istəyir onu. Onda deyirsən sən bir dəqiqə dayan. İkinci əl malı parıldadıb gətirirsən, özü də deyirsən ki, bu gün alsan bu qiymətədir, sabah bahalaşacaq. Hələ qarantiya sənədini də təqdim edirsən. Çünki bunun da yolu var. Necə deyərlər satan məmnun, alan razı, daha nə istəyirsiniz?”

Acı da olsa bu deyilənlər həqiqətdir. Azərbaycanda rəsmi avtomobil servislərində qiymətlər od tutub yananda satıcı bazara üz tutur. Bazar da “sehrbaz”la dolu.

Maşın bazarında al-verin miqyası rəsmi servislərdən daha böyükdür. Elə buna görə də fırıldaqçıların “işləmə” sahəsi də genişdir. Sosial mediada yalan elanlar, bazarlarda “ustalıqla” kosmetik düzəlişlər, sənəd və tarixçə ilə manipulyasiya, üstəlik ehtiyat hissələri və təkər bazarında saxtakarlıqları saymaqla bitməz.

Əvvəlcə onu qeyd edək ki, fırıldaqçılar əsasən alıcının diqqətsizliyindən istifadə edir.

AZƏRBAYCANDA MAŞIN BAZARINDA ƏN ÇOX EDİLƏN FIRILDAQÇILIQ

Kilometrajın (yürüşün) geri salınması

Ən klassik aldatma “az yürüşlü maşın” illüziyası yaratmaqdır. Kilometraj aşağı göstəriləndə maşın həm daha baha görünür, həm də alıcı texniki xərclərin gec çıxacağını düşünür. Bu mövzu yerli mediada da geniş müzakirə olunur. Alıcılar çox vaxt yalnız paneldəki göstəriciyə inanır, servis tarixçəsi, diaqnostika və ya real aşınma izlərini (sükan, pedal, oturacaq yanları, qapı dəstəkləri) müqayisə etmir. Bu diqqətsizlikdir.

Qəza keçmişinin gizlədilməsi və “kosmetik bərpa”

Vurulmuş, ciddi təmir görmüş avtomobil parıldadılıb “ideal vəziyyət” kimi təqdim oluna bilər. Problemin kökü ondadır ki, alıcılar test sürüşünü qısa edir, lift yoxlamasına aparmır, boya ölçən cihazla (və ya servis ekspertizası ilə) yoxlatmır. Nədəncə azərbaycanlı alıcılar bu risklərə heç diqqət etmir.

Həbs, girov, borc və “baş etibarnamə” tələsi

Bəzi hallarda avtomobilin üzərində həbs olur, ya da sahibinin borclarına görə qeydiyyat əməliyyatları problem yaradır. Məsələn, dəfələrlə rastlaşdığımız kimi ölkəmizdə alıcının pulu ödəyib avtomobili adına keçirə bilməməsi kimi hallar mövcuddur. Bu tip hallarda fırıldaqçılıq “tələsdirərək” edilir: “İndi al, sabah qiymət qalxır”, “baş etibarnamə ilə sür, sonra keçirərik” kimi.

Onlayn elan fırıldaqları və qabaqcadan ödəniş istəyi

Sosial mediada və elan platformaları adı ilə saxta səhifələr açılır. Hətta saxta WhatsApp yazışmaları, “depozit göndər, saxlayım” tələbi çox yayılıb. Hətta avtomobil satışı ilə məşğul olan güvənilən portalların adından sui-istifadə halları olur. Bu cür variantlarla alıcıdan naməlum şəxslərə pul köçürməməyə nail ola bilirlər.

“Sifarişlə gətiririk” və qeyri-şəffaf müqavilələr

Xüsusən xaricdən sifarişlə gətirilən avtomobillərdə (və ya “gətiriləcək” deyilənlərdə) alıcı bəzən yazılı, hüquqi cəhətdən aydın müqavilə olmadan ödəniş edir. Lakin alıcılar nəzərə almalıdırlar ki, bu tip sifarişlər üçün rəsmi müqavilə mütləq olmalıdır.

İkinci əl ehtiyat hissələri necə “birinci əl” kimi satılır?

Burada məqsəd alıcıda iki hiss yaratmaqdır: “orijinaldır” və “təzədir”. Alıcı maqazindən ehtiyat hissələri alarkən ən birinci qəbz tələb etməlidir. Sonra materiallarda etiketləməyə diqqət etməlidir. Həmsöhbətimiz deyir ki, yoxsa, köhnə malı orijinal kimi təqdim edəcəklər.

Bu manipulyasiyaları da diqqətdən qaçırmayın

1. Vizual “təzələmə”: detal təmizlənir, parıldadılır, qablaşdırma “təzə” görüntüsü verən şəkildə təqdim edilir.

2. Saxta “orijinal” iddiası: üzərinə marka etiketi yapışdırılması və ya “zavod malıdır” kimi təqdimatlar.

3. Qəbzsiz satış: alıcının geri qaytarma və sübut imkanını zəiflətmək üçün rəsmi sənədləşmə minimuma endirilir.

4. “Servis yönləndirməsi”: bəzən alıcı müəyyən ustalar xüsusi mağazaya yönəldirlər. “Sənin maşına ancaq bu gedər” təzyiqi ilə daha bahalı və ya keyfiyyətsiz detal satılır.

Təkər bazarında fırıldaqlar: köhnə təkər necə yeni kimi görünür

Köhnə və yararsız təkərlərin “yenilənərək” satılması barədə indiyə kimi çox hallarla rastlaşmışıq. Bu halda əsasən, köhnə təkərlərin üzərində yeni izlər açılır və təzə kimi təqdim edilir.

Alıcılar əsasən bu səbəblə aldana bilir: təkərdə ilk baxışda “diş dərinliyi yaxşıdır” görünür, amma təkərin yaşı, saxlanma şəraiti, yan divar zədələri, bərpa izləri və təhlükəsizlik riskləri nəzərə alınmır.

Təkər alarkən sadə yoxlamanın siyahısı:

1. DOT kodu və istehsal ili: təkərin istehsal tarixi ən vacib göstəricilərdən biridir (satıcı “təzədir” deyirsə, tarixi uyğun olmalıdır).

2. Yan divarlar: çat, qabarcıq, yamalı/bərpa izi, kəsik və deformasiyalara baxın.

3. Cütlərin uyğunluğu: eyni ox üçün təkərlərin marka/model/ölçü və aşınma səviyyəsi yaxın olmalıdır.

4. “Həddindən artıq parıldadılmış” səth: bəzən vizual effekt riskləri gizlədə bilər; təkəri yaxşı işıqda, yaxın məsafədən yoxlayın.

5. Mütləq qəbz: sonradan problem çıxarsa, sübut və hüquqi iddia üçün lazımdır.

İnsanlar satıcıların tələsinə niyə düşürlər

1. Tələskənlik və “fürsəti qaçırmaq qorxusu”

  “Bu qiymət bu günədir”, “başqa alıcı var” psixoloji təzyiqi alıcının yoxlamalarını yarımçıq qoyur.

2. Məlumatsızlıq

Satıcı bazarı daha yaxşı tanıyır, alıcı isə emosional qərar verir: “bu model xoşuma gəlir” deyib riskləri ikinci plana atır.

3. Sosial mediada “etibar illüziyası”

Səhifədə çox izləyici, çox paylaşım, “müştəri rəyi” görüntüsü alıcıda yanlış təhlükəsizlik hissi yaradır. Halbuki platforma adından sui-istifadə hallarının olduğu rəsmi xəbərdarlıqlarda da qeyd olunur.

4. Sənədləşməyə laqeyd yanaşma

Qəbz, müqavilə, rəsmi yoxlama olmadan verilən pul alıcını zəif mövqedə qoyur.

Aldanmamaq üçün praktik strategiya

* Avtomobili servisə aparın: lift, kompüter diaqnostikası, boya ölçümü və asqı/fren yoxlaması.

* Qısa test sürüşü etməyin: müxtəlif sürətlər, yol səthi, əyləc, sükan boşluğu, vibrasiya və səsə baxın.

* Sənəd və hüquqi statusu yoxlayın: qeydiyyatın maneəsiz olub-olmaması, mümkün həbs/borc riski kimi məsələlər sonradan ciddi problem yarada bilər.

* Heç vaxt tələsik depozit göndərməyin: platforma adından yazan “vasitəçilər” və naməlum şəxslər risklidir.

* Ehtiyat hissəsi və təkərdə qəbz tələb edin: “sabah problem çıxsa” geri dönüş imkanınız olsun.

* Şübhəli ucuz qiymətə aldanmayın: bazar qiymətindən kəskin aşağı təklif adətən ya gizli problem, ya da fırıldaq riskidir.

Şikayətçilər hara müraciət etməlidirlər?

Şübhəniz varsa, hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edin.

İstehlakçı hüquqları və bazar nəzarəti ilə bağlı şikayətlərlə bağlı Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinə üz tuta bilərsiniz.