Azərbaycanda sürücüsüz avtomobillər dövrü başlayır Yeni qanun nəyi dəyişəcək?

Azərbaycanda sürücüsüz avtomobillərin, pilotsuz nəqliyyat vasitələrinin və süni intellektlə idarə olunan sistemlərin istifadəsi mümkün olacaq. Prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi qanun dəyişiklikləri ölkədə avtonom nəqliyyat sistemlərinin tətbiqi üçün hüquqi baza yaradır. Dəyişikliklərlə avtomobil, dəmir yolu, metro, tramvay, dəniz və hava nəqliyyatı sahələrində avtonom nəqliyyat vasitələrinin istifadəsinin əsasları müəyyənləşdirilib.

Bəs bu yenilik nə deməkdir? Yaxın gələcəkdə yollarda, səmada sürücüsüz avtomobillər görəcəyikmi və insanın sükan arxasında oturmasına ehtiyac qalmayacaqmı?

Tanınmış vəkil Ceyhun Yusifov Musavat.com-a deyib ki, yeni qanunvericilikdə “avtonom nəqliyyat vasitəsi”, “operator” və “məsafədən idarəetmə mərkəzi” kimi anlayışlar yaradılır:

“Avtonom nəqliyyat vasitəsi xüsusi proqram təminatı, sensorlar və süni intellekt texnologiyaları vasitəsilə insanın birbaşa idarəetməsi olmadan hərəkət edə bilən nəqliyyat vasitəsidir. Sadə dillə desək, belə avtomobil yolu özü analiz edir, maneələri tanıyır, hərəkət istiqamətini müəyyənləşdirir və təhlükəli vəziyyətlərdə qərar qəbul edə bilir. Lakin bu o demək deyil ki, sabahdan etibarən bütün küçələrdə sürücüsüz avtomobillər hərəkət edəcək. Qanun ilk növbədə bu texnologiyanın istifadəsi üçün qaydaları müəyyən edir”.

Vəkil bildirib ki, avtonom nəqliyyat vasitələri yalnız dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra və səlahiyyətli qurumların müəyyən etdiyi ərazilərdə istifadə edilə biləcək:

“Yəni ilk mərhələdə belə avtomobillərin qapalı ərazilərdə, logistika mərkəzlərində, xüsusi marşrutlarda və sınaq zonalarında tətbiqi daha real görünür”.

Ceyhun Yusifovun sözlərinə görə, yeni qaydalara əsasən, qəza və zərərə görə məsuliyyət avtomobilin sahibi, istismarçısı, istehsalçısı və operatoru arasında bölüşdürüləcək:

“Bu məsələ gələcəkdə xüsusilə mühüm əhəmiyyət daşıyacaq. Çünki adi avtomobildə əsas məsul şəxs sürücüdürsə, avtonom nəqliyyatda qərarı proqram təminatı verir. Qanunda "operator" anlayışının yaradılması da bununla bağlıdır. Operator avtomatlaşdırılmış sistemin fəaliyyətinə nəzarət etməli, təhlükəli vəziyyət yaranarsa müdaxilə etməli, məlumatların saxlanmasını təmin etməli və qəza baş verdiyi halda aidiyyəti qurumlara məlumat verməlidir. Operator kimi fəaliyyət göstərmək üçün xüsusi şəhadətnamə tələb olunacaq və bu sənəd 5 il müddətinə veriləcək. Şəhadətnamənin verilməsi üçün dövlət rüsumu 20 manat müəyyən edilib. Yeni sistemdə məlumat təhlükəsizliyi də xüsusi yer tutur. Avtonom nəqliyyat vasitələrinin fəaliyyəti zamanı yaranan məlumatlar real vaxt rejimində dövlət informasiya sisteminə ötürüləcək. Operatorlar həmin məlumatları ən azı 6 ay müddətində saxlamalı olacaqlar. Bu məlumatlar qəza zamanı avtomobilin necə qərar qəbul etdiyini müəyyən etmək, təhlükəsizlik tədbirlərini artırmaq və sistemə nəzarət etmək üçün istifadə ediləcək”.

Vəkil deyib ki, dəyişikliklər pilotsuz uçuş aparatlarını da əhatə edir:

“Mülki təyinatlı avtonom PUA-lar xüsusi icazə tələb edən əşyalar siyahısına əlavə olunur. Bu isə dronların istifadəsinin daha ciddi qaydalarla tənzimlənəcəyi anlamına gəlir. Avtonom nəqliyyat gələcəkdə yol qəzalarının azalmasına, logistikanın sürətlənməsinə və nəqliyyat xidmətlərinin daha səmərəli təşkilinə imkan verə bilər. Ancaq bu texnologiyanın geniş yayılması üçün yalnız qanunvericilik kifayət etməyəcək. Bunun üçün müasir yol infrastrukturu, rəqəmsal xəritələr, güclü internet şəbəkəsi, kibertəhlükəsizlik sistemləri və texniki xidmət imkanları da inkişaf etdirilməlidir. Beləliklə, Azərbaycanda sürücüsüz avtomobillər dövrü hələ sabah başlamır. Lakin qəbul edilən yeni qaydalar göstərir ki, ölkə artıq gələcəyin nəqliyyat sistemlərinə hüquqi və texnoloji hazırlıq mərhələsinə keçir. Qarşıdakı illərdə süni intellektlə idarə olunan nəqliyyat vasitələrinin həyatımıza daxil olması artıq uzaq perspektiv deyil”.