Azərbaycanda yağışın yağması üçün bunu edəcəklər Bahalı layihədir...

Payız fəslinə xas olan hava əsasən yağıntılarla müşahidə olunsa da, bu il ölkəmizdə yağmurlu hava şəraiti çox az qeydə alınıb. Qonşu ölkələrdə, məsələn, İranda bu prosesə müdaxilə etmək üçün buludların üzərinə xüsusi maddələrin səpildiyi deyilir. İddia edilir ki, bütün bunlar ekologiya savaşı ilə əlaqəlidir.

Bəs deyilənlərdə doğruluq payı varmı?

Bununla bağlı “Yeni Sabah”a açıqlama verən ekoloq Sadiq Həsənov bildirib ki, payız fəslində yağışların müşahidə olunmaması bir neçə səbəblə əlaqələndirilir:

“Müəyyən periodlarda, xüsusən yay və yaz aylarında ölkə ərazisində həddindən artıq yağış yağıb. Bildirilib ki, Bakı şəhəri üçün illik yağıntı norması 150–200 mm təşkil edir. Məxsivan (Naxçıvan) üçün bu göstərici təxminən 200–300 mm-dir. Lənkəran–Astara zonasında, eləcə də Balakən–Zaqatala regionlarında isə illik norma digər bölgələrlə müqayisədə daha yüksəkdir.

Əvvəlki aylarda yağıntının normaya yaxın və ya normadan artıq olması səbəbindən müəyyən müddət quraqlıq yaşanması mümkündür. Bu, iqlim balansından irəli gələn təbii proses hesab olunur. Həmçinin qeyd edilir ki, bəzi ölkələrdə, o cümlədən İranda yaranan problemlərlə bağlı süni şəkildə kimyəvi üsullarla yağış yağdırılması praktikasından istifadə olunur.

Burada əsasən ağırlaşdırıcı material kimi gümüş tozundan istifadə olunur və gümüş tozu müəyyən hündürlüyə qədər qaldırılaraq buludların üstünə səpilir. Səpilərkən dərhal o, özünü adsorbsiyaya verərək nəmli suları, yağışlı suları özünə çəkir və onları müəyyən istiqamətə yönəltmək mümkündür”.

Ekoloqun sözlərinə görə, bu metod tətbiq olunmuş metoddur:

“Hətta bir dəfə Qətər hökuməti bu metoddan istifadə edib və nəticədə həddindən artıq yağışlar yağdı. Yəni, layihə bahalıdır, həddindən artıq xərc tələb edir, ancaq mümkünsüz deyil. Azərbaycanda da yağışların yağdırılması üçün bu tipli üsullardan istifadə etməyi planlaşdırırdılar. Ancaq onu deyim ki, bu, o qədər də effektiv metod deyil. Çünki yağışlar bir sahədən başqa bir sahəyə yönəldilir və bu da həmin bölgələrdə yağışsız, yəni quraq mühitin yaranmasına şərait yaradır. Əgər İran bunu tətbiq etsə, çox güman ki, Azərbaycana da bunun mənfi təsirləri ola bilər. Çünki əsasən həmin istiqamətə yönələcək. Gümüş tozu çox sürətlə adsorbsiyaya uğrayaraq atmosferin yuxarı qatlarında bütün bu nəmli suları özünə toplayır və onu dərhal yağışa çevirə bilir”.

S.Həsənov qeyd edib ki, bunun mənfi təsirləri həm İranın özü, həm də bizim və digər region ölkələrinin hər biri üçün çox təhlükəli ola bilər:

“İqlimdə baş verən kəskin dəyişikliklər artıq öz fəsadlarını göstərməkdədir. Bildiyimiz kimi, temperatur 1,5°C həddini keçibdir və 2°C-ə çatmaması üçün Paris İqlim Konfransı çərçivəsində saziş imzalanıbdır ki, ölkələr bu həddin aşılmasına imkan verməsinlər. Bu da əsasən emissiyaların azaldılmasına bağlıdır. Yəni yanacaqdan daha az istifadə olunması və atmosferə zərərli maddələrin atılmasının minimuma endirilməsi tələb olunur”.

Meteoroloq Cavid Hüseynov isə saytımıza açıqlamasında yağıntısız hava şəraitinin səbəbini belə açıqlayıb:

“Aparılan tədqiqatlar və müşahidə edilən təbii proseslərin gedişi göstərir ki, müasir iqlim dəyişmələri özünü zaman və məkana görə  müxtəlif formalarda biruzə verir.  Belə ki, Yer kürəsində orta illik temperatur göstəricilərində artımlar,  bir regionda yağıntıların orta çoxillik normadan dəfələrlə artıq düşməsi, digər regionda isə əksinə olaraq azalması, quraqlıq risklərinin artması, bəzi çayların quruması, buzlaqların tədricən əriməsi kimi hadisələr müşahidə edilməkdədir. Eyni zamanda tornado, qasırğa, şiddətli küləklər, subasma və daşqınların təkrarlanma tezliyi də artmışdır”.

Ekspertin sözlərinə görə, bu dəyişmələr fonunda Azərbaycanın temperatur və yağıntı rejimində də müyyən tərəddüdlər müşahidə edilməkdədir:

“Hesablamalar göstərir ki, ölkə üzrə orta illik temperatur göstəricilərində 0,4-1,3℃-yə qədər artımış, yağıntılar isə yüksəkliklər üzrə qeyri-bərabər paylanılmışdır. Məsələn, dəniz səviyyəsindən 200-500 m yüksəklikləri əhatə edən ərazilərdə yağıntıların orta çoxillik  miqdarında, təxminən 70 mm azalma, 500 m-dən yüksək olan zonalarda isə yağıntıların miqdarı 10-70 mm artm müşahidə edilir.

Dünyada  iqlim dəyişmələrinin əsas səbəblərindən biri də insan cəmiyyətinin əməli fəaliyyətidir və son zamanlarda, bu amil özünü daha çox biruzə verməkdədir. Əlbəttə, dünya praktikasında buludları simulyasiya etmək, yağıntı yağdımaq və digər  təcrübələr hal-hazırda tətbiq olunmaqdadır. Buna oxşar digər “iqlim bombalarının” tətbiqi də istisna edilmir. Lakin konkret olaraq, hansı məkanda və hansı zamanda tətbiq edilməsi iddiasını təsdiq edən elmi sübutlara və əsaslandırılmalara ehtiyac vardır”.

Aytac Əliyeva