Azərbaycanın işğal illərində Ukrayna və Qərbin mövqeyi: Dəstək, susqunluq və geosiyasi reallıqlar

1990-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan dövlətçiliyi üçün ən ağır, ən taleyüklü dövr idi. Ermənistanın ölkəmizə qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın 20 faizi işğal edildi, bir milyondan çox soydaşımız qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü. O illərdə Azərbaycan hələ öz siyasi institutlarını qurmaqla məşğul idi və beynəlxalq arenada kifayət qədər güclü mövqeyə sahib deyildi.

“İşğal dövründə Ukrayna və Qərb Azərbaycana hansı dəstəyi göstərdi? Bu dəstək nə üçün nəticə vermədi? Və həmin dövrdə bəzi Ukrayna rəsmilərinin fəaliyyəti nəyə xidmət edirdi?”

Müzakirələrdə tez-tez adı keçən şəxslərdən biri də Arsen Avakovdur. Onun siyasi fəaliyyəti ilə bağlı iddialar, eləcə də Ukraynanın o dövrdə Azərbaycana münasibəti aktual mövzu olaraq qalır.

Politoloq Nicat İsmayılov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Ukrayna Azərbaycanı 1991-ci ildə tanıdıqdan sonra rəsmi olaraq ölkəmizin ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini bəyan etmişdi. Kiyev rəsmən, Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərini qəbul edirdi.

Nicat İsmayılov

“Dağlıq Qarabağı Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanıyırdı və BMT Təhlükəsizlik Şurasının işğalın dayandırılması ilə bağlı qətnamələrinə səs vermişdi. Lakin bu dəstək praktik nəticə vermədi, çünki Ukrayna özü də postsovet dövrünün ən sərt böhranları ilə qarşılaşmışdı. Siyasi xaos, iqtisadi çökmə, zəif silahlı qüvvələr, dərin rus təsiri və separatizm təhlükəsi (Krım, Donbas riskləri). Yəni Ukrayna Azərbaycana siyasi dəstək göstərirdi, amma hərbi və ya real təsir gücü olan addımlar ata bilmirdi.

Arsen Avakov məsələsi: faktlar və siyasi kontekst

Tez-tez səslənən iddialar əsasən Avakovun fəaliyyətinə yönəlmişdir. Bu məsələyə emosiyasız, tam faktoloji yanaşma fikrimcə zəruridir.

Avakovun həmin dövrlə rəsmi mənbələrə əsaslanaraq heç bir əlaqəsi yox idi. Arsen Avakovın 1990-cı illərdə Ukraynada rəhbər vəzifə tutması barədə iddialar doğru deyil. O, həmin illərdə nə parlamentdə, nə də hökumətdə yer alırdı.

Avakovun siyasi yüksəlişi 2000-ci illərin sonlarından sonra başlamışdı.

Deməli, Avakovun Qarabağ münaqişəsinin ilk mərhələsində Ukraynanın rəsmi siyasətinə təsir etmək imkanı yox idi. Bəlkə də qeyri rəsmi olaraq maliyyə imkanlarından, yüksək vəzifəli şəxslərin əli ilə edib. Lakin rəsmi olaraq Ukraynanın rəsmi siyasətinə təsir imkanı yox idi.

“Demokratlar administrasiyası” məsələsi

Ukraynada belə bir siyasi administrasiya mövcud olmayıb.

Avakov 2014-cü ildə “Xalq Cəbhəsi” siyasi blokunun təmsilçisi kimi nazir vəzifəsi tutub. Bu proses Azərbaycan torpaqlarının işğal olunduğu dövr ilə əlaqəli deyil.

“Qondarma soyqırımı” məsələsini qaldırması

Avakovun parlamentdə “erməni soyqırımı” ilə bağlı təşəbbüs göstərməsi barədə ictimai mənbələrdə rəsmi, təsdiqlənmiş fakt yoxdur.

“O dövrdə Ukraynanın bəzi deputatları erməni diasporunun təsiri ilə bənzər çıxışlar edirdilər, lakin Avakov həmin prosesdə iştirak edən əsas fiqurlardan biri kimi göstərilmir. Təkrar olaraq qeyd etmək istərdim ki, maliyyə resurslarından və yüksək postlarda oturan vəzifəli dostlarının vasitəsilə təsirlər edə bilərdi. Ancaq rəsmi mənbələrə əsasən o əsas fiqur olmayıb. Bu səbəbdən Avakov məsələsinin Ukraynanın Azərbaycana münasibətinin əsas göstəricisi kimi təqdim olunması siyasi reallığa uyğun deyil”-deyə Nicat İsmayılov bildirib.

Bəs Ukrayna niyə o dövrdə daha çox dəstək vermədi?

Bu suala tarixi və siyasi reallıqlarla cavab vermək lazımdır.

1. Ukraynanın daxili problemləri ağır idi

Ölkə sovetdən sonra iqtisadi məhv vəziyyətində idi. Dövlət institutları sabit deyildi.

2. Rusiya təsiri Kiyevin xarici siyasətini ciddi məhdudlaşdırırdı. Ukrayna o illərdə Moskvanın sərt orbitindən çıxmamışdı.

3. Qarabağ məsələsi Ukraynanın əsas prioriteti deyildi. Kiyev üçün prioritet, Krımın statusu, Donetsk və Luqansk bölgələrində separatizm təhlükəsi idi.

4. Ukraynanın real gücü çatmırdı. Azərbaycanın işğaldan azadlıq prosesi hərbi güc tələb edirdi, bu güc isə yalnız 2020-ci ildə formalaşdı.

İradə Cəlil, Bizimyol.info