Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada artan statusu Cənubi Qafqazda yeni bir geosiyasi balans yaradır Politoloq rəyi

Bakı, 21 noyabr, Elmir Səftərov, AZƏRTAC

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasındakı münasibətlər artıq klassik diplomatiya sərhədlərini aşaraq strateji inteqrasiya mərhələsinə daxil olub. Bu yaxınlaşmanın əsasını üç ana xətt təşkil edir: enerji, nəqliyyat-dəhliz siyasətləri və iqtisadi inteqrasiya. Enerji sahəsində Azərbaycan həm Xəzərdəki hidrokarbon potensialı, həm də son illərdə sürətlə böyüyən yaşıl enerji layihələri ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün təbii tərəfdaşa çevrilib. Qazaxıstanın və Türkmənistanın Avropaya çıxmaq istəyən enerji strategiyasında Bakı artıq bir “keçid nöqtəsi” deyil, “strateji mərkəz” kimi mövqe qazanır.

Nəqliyyat sahəsində isə Orta Dəhlizin genişlənməsi, Zəngəzur dəhlizinin (TRIPP) real fəaliyyəti və Bakı–Aktau–Türkmənbaşı üçbucağı Türk dünyasını fiziki olaraq birləşdirən ən kritik arteriyalardır. Bu dəhlizlər Çindən Avropaya uzanan böyük ticarət xətlərinin Türk dünyası üzərindən yenidən formalaşmasına imkan yaradır.

Bunlara əlavə olaraq müdafiə, kibertəhlükəsizlik, kənd təsərrüfatı, rəqəmsallaşma və mədəni əlaqələr də sürətlə inkişaf edir. Əslində bu gün formalaşan mənzərə türk dövlətlərinin son strateji hədəfi olan ortaq bazar-ortaq enerji sahəsi-ortaq təhlükəsizlik çərçivəsi üçlüyünün təməl daşlarının qoyulduğunu göstərir. Yəni, bu birliyin adı təkcə “əməkdaşlıq” deyil, Türk dünyasının yenidən geosiyasi doğuşudur.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında türkiyəli politoloq Nur Tuğba Aktay söyləyib.

Politoloq bildirib ki, Azərbaycanın Daşkənddə keçirilən toplantıda əldə etdiyi “tamhüquqlu iştirakı” statusu diplomatik jestdən qat-qat artıq məna daşıyır. Bu status Azərbaycanın artıq Mərkəzi Asiya əməkdaşlıq memarlığının formalaşdırılmasında bərabər söz hüququna sahib olduğunu və qərar qəbuletmə proseslərinin təbii tərəfdaşına çevrildiyini göstərir: “Bu qərar Türk dünyasının tarixi və mədəni inteqrasiya prosesinin siyasi təsdiqi kimi qiymətləndirilməlidir. Postsovet dövrdə türkdilli dövlətlər arasında tədricən görünməz divarlar yaranmışdı. İndi isə bu divarlar sürətlə aradan qalxır. Azərbaycanın bu formata tam üzv kimi qəbul edilməsi türk dövlətlərinin təkcə mənəvi coğrafiyada deyil, institusional strukturlarda da birləşməyə başladığını nümayiş etdirir. Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiyada kənardan gələn dost ölkə deyil, bu ailənin əsas dövlətlərindən biridir. Bu, Türk dünyasının strateji gələcəyi baxımından yeni bir mərhələnin başlanğıcıdır”.

N.T.Aktay qeyd edib ki, yeni statusla birlikdə Azərbaycan təkcə liderlər səviyyəsində keçirilən görüşlərə deyil, bu formatın bütün institusional mexanizmlərinə müntəzəm və bərabər əsasda qatılacaq. Energetika nazirlərinin görüşləri, nəqliyyat və infrastruktur platformaları, iqtisadiyyat və sənaye komissiyaları, rəqəmsal təhlükəsizlik üzrə işçi qrupları və kənd təsərrüfatı forumları artıq Azərbaycanın təbii iştirak sahələrinə çevrilir. Bu, yalnız texniki genişlənmə deyil, həmçinin Türk dünyasının qərar mexanizmlərinin institusional inteqrasiya prosesidir. Xüsusilə 2026-cı ildən etibarən planlaşdırılan “Azərbaycan + Mərkəzi Asiya” mövzulu yeni yüksək səviyyəli formatlar Bakının artıq regional oyun planının mərkəzində yer aldığını göstərir.

Türk dövlətləri artıq bir-biri ilə dövri “ziyarət diplomatiyası” deyil, davamlı və institusionallaşmış qərar mexanizmləri üzərindən işləyəcək. Azərbaycan bu prosesin tam mərkəzində mövqe tutub. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya formatında artan statusu Cənubi Qafqazda yeni bir geosiyasi balans yaradır.