Azərbaycanlı məşhurlar efirləri hədəf aldı: təbii proses, yoxsa kampaniya?

Ötən gündən etibarən televiziya kanallarının fəaliyyəti ilə bağlı açıq çağırışlar başlayıb. Belə ki, müğənnilər, instrumentalistlər və bəzi aparıcılar efirlərin məzmununu tənqid edərək bayağı ifaçıların dəvət olunduğunu, məzmunsuz mövzulara üstünlük verildiyini bildirirlər. Onların sözlərinə görə, proqramların təxminən 90 faizində yalnız ailə-məişət və şəxsi məsələlər müzakirə olunur ki, bu da tamaşaçılar arasında narazılıq doğurur.

Bu çıxışlar kampaniyadır, yoxsa təbii prosesdir?

Globalinfo.az-a danışan Yeni Yazarlar və Sənətçilər İctimai Birliyinin sədri, yazıçı-kulturoloq Aydın Xan Əbilov deyib ki, Azərbaycanda digər sahələrdə olduğu kimi, telekanallarda da müəyyən problemlər mövcuddur:

“Son illər dünyada müşahidə olunan iqtisadi eniş reklam və biznes gəlirlərinə təsirsiz ötüşməyib. Bu azalma televiziya sektorunda da hiss olunur. İqtisadi vəziyyət yaxşılaşdıqca reklamçıların sayı artır, kanallara daha çox vəsait daxil olur və bunun müqabilində televiziya məhsulları daha da təkmilləşir, yüksək estetik tələblərə cavab verən verilişlər hazırlanır. Müğənni, sənətçi və aparıcı hər kəs öz işi ilə məşğul olmalıdır. Telekanallarda verilişlərin səviyyəsini aşağı salan bəzən elə efirdə özünü mömin kimi təqdim edib, lakin qeyri-etik ifadələr işlədən aparıcılar deyil? Bir çox müğənnilərin toylarda, restoranlarda və müxtəlif kef məclislərindən yayılan əbəbsiz görüntüləri televiziyada yayımlanmır. Bu halların məsuliyyətini birbaşa efirin üzərinə qoymaq doğru deyil. Telekanallar son dövrlər müəyyən inkişaf yolu keçib. Sosial, şou-biznes, mədəniyyət, maarifçilik və vətənpərvərlik istiqamətində çoxsaylı proqramlar, canlı efir məhsulları hazırlanır. Bu verilişlər bu günün, gələcəyin və tarixin elektron vizual-səsli arxivi kimi mədəniyyətimizin bir hissəsinə çevrilir. İş olan yerdə çatışmazlıqların olması da təbiidir”.

Yazıçı-kulturoloq bildirib ki, telekanallar rəsmi şəkildə müvafiq qurumların ciddi nəzarəti altındadır:

“Canlı yayımlar ən azı 5 dəqiqə gecikmə ilə təqdim olunur ki, mümkün texniki və ya etik pozuntuların qarşısı alınsın. Efirdə səslənən hər hansı yanlış fikir qəsdən deyil, texniki və ya fərdi məsuliyyətsizlikdən qaynaqlana bilər. Studiyaya dəvət olunan ekspertin, müğənninin və ya aparıcının qeyri-etik davranışına görə bütün məsuliyyəti kanala yükləmək ədalətli yanaşma deyil. Tez-tez telekanallarda vəziyyətin ürəkaçan olmadığı deyilir. Halbuki Azərbaycan tamaşaçısı milli efirə qayıdıb, yerli kanalların hazırladığı proqramlara maraq göstərir. Vaxtilə Rusiya, İran, Türkiyə, Avropa və ABŞ istehsalı olan məhsullar bazarda üstünlük təşkil edirdi. Hətta yüksək səviyyəli intellektual proqramlar belə xarici auditoriya üçün hazırlanır və həmin ölkələrin ideoloji, milli-kreativ kodlarını daşıyır. Bu məhsullara böyük rəğbət göstərildiyi halda, nədənsə yerli proqramlara qarşı daha sərt münasibət sərgilənir. Keyfiyyətli veriliş axtaran tamaşaçı üçün dövlət və ictimai televiziya başda olmaqla aparıcı kanallarda neo-maarifçilik və milli-mənəvi dəyərlərə əsaslanan proqramlar mövcuddur. Mədəniyyət yönümlü kanallar fəaliyyət göstərir. Tamaşaçının əlində pult var və seçim imkanı genişdir. Hansı kanala, hansı verilişə baxmaq qərarını tamaşaçı özü verir”.

Aydın Xan Əbilov

Ekspert qeyd edib ki, reytinq sistemi baxış sayına əsaslanır və reklam bazarı da bu göstəricilərə uyğun formalaşır:

“Cəmiyyət hansı məzmuna üstünlük verirsə, reklamçı da məhsulunu həmin auditoriyaya yönəldir. Uşaq bezindən ərzaq məhsullarına qədər müxtəlif xidmət və malların təqdimatı məhz baxış sayına uyğun planlaşdırılır. Bu, iqtisadiyyatın dəyişməz qanunudur: tələb varsa, təklif də var. Televiziya da bu təklifin reallaşdırıldığı məkanlardan biridir. Eyni zamanda, internet və sosial şəbəkələr cəmiyyətin əlindədir. Televiziyanı tənqid edənlər sosial mediada da öz davranışlarına nəzər salmalıdırlar. Aparıcı, müğənni və ya sənətçi haqqında minlərlə şərhlər yazılır. Ölkənin hər yerində müşahidə kameraları, hər kəsin əlində smartfon var və istənilən davranış qısa müddətdə sosial şəbəkədə yayılır. Zərurət yarandıqda bu faktlar həm ictimaiyyətə, həm də aidiyyəti qurumlara təqdim olunur. Hazırda müvafiq dövlət qurumları həm sosial mediada, həm də televiziyalarda baş verən aşınmaların qarşısını almaq üçün addımlar atır. Cərimələrlə yanaşı, hüquqi məsuliyyət tədbirləri də tətbiq edilir. İctimai məkanda məsuliyyətsiz ifadələr işlədən şəxslər inzibati məsuliyyətə cəlb olunmalıdır.

Telekanallar mədəniyyətimizin ayrılmaz hissəsidir və inkişaf prosesində öz rolunu oynayır. Milli efirin yerli məhsullarla zəngin olması sevindirici haldır. Tamaşaçı baxırsa, reaksiya verir və hətta tənqid edirsə, bu da efirin canlı və təsirli olduğunu göstərir. Biz informasiya məkanımızı zəiflətməməliyik. Əks halda, yerli kanalların zəifləməsi xarici kanalların təsirinin artmasına səbəb ola bilər. Bu isə gənc nəslin xarici media və ideoloji təsir altına düşməsi riskini artırar. İnformasiya müharibəsinin getdiyi bir dövrdə bu, ciddi təhlükədir. Bizə bu lazımdır?”.

Qeyd edək ki, teleaparıcı Nailə İslamzadə, müğənni Səidə Sultan, klarnet ifaçısı Hüseyn Məmmədoğlu, bəstəkar-müğənni Murad Arif və bir sıra məşhurlar son zamanlar telekanallarda retinq xatirinə yaşanan rəzilliyi, səviyyəsizliyi kəskin tənqid ediblər.

Ləman İmran
Globalinfo.az