Bakı İrəvan: əməkdaşlığa doğru RAKURS

Uzun illərdən sonra azərbaycanlılardan ibarət ilk ailələr Xankəndinə qayıdıblar. Bu fonda Davosda Ermənistan və Azərbaycan prezidentləri beynəlxalq ictimaiyyəti Cənubi Qafqazın birgə inkişafına başlamaq əzmində olduqlarına əmin ediblər. Lakin xəbərdarlıq ediblər ki, tam hüquqlu mehriban qonşuluq münasibətləri hələ də yaxında deyil. Davos Forumunda Ermənistan və Azərbaycan prezidentləri Vaaqn Xaçaturyan və İlham Əliyev "Avrasiyanın İqtisadi Kimliyinin Müəyyənləşdirilməsi" mövzusunda panel müzakirəsində iştirak ediblər. Onlara Serbiya prezidenti Aleksandr Vuçiç və "Limak Holding"in sədri Ebru Özdəmir qoşulub. Onlar Şərq-Qərb maraqları, kommunikasiyaların açılması və "Zəngəzur dəhlizi" kontekstində Cənubi Qafqazda və Orta Asiyada dəyişən güc balansını müzakirə ediblər.

"Bu gün Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlər artıq əməkdaşlığa çevrilir. Biz Ermənistana gedən yüklərin daşınmasında bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırdıq. Bundan əlavə, biz Ermənistanın böyük dərəcədə asılı olduğu əsas malların, ilk növbədə neft məhsullarının həmin ölkəyə təchizatına başlamışıq. Bu vəziyyətdən hamı udur. Beləliklə, düşünürəm ki, Ermənistan və Azərbaycanın, eləcə də vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyləri ilə biz Qafqazda uzunmüddətli deyil, əbədi sülhə nail olacağıq. Məqsədimiz budur”, - deyə İlham Əliyev “Euronews”a verdiyi müsahibədə bildirib.

Forum ərəfəsində İlham Əliyevə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə son qoymaq səylərinə görə Zayed Sülh Mükafatı veriləcəyi elan edilib. Rəsmi mükafatlandırma mərasimi 4 fevralda BƏƏ-nin Əbu-Dabi şəhərində keçiriləcək.

“Mükafat Ermənistan və Azərbaycan arasında dialoq vasitəsi kimi sülhün bərqərar olması, etimadın qurulması və regionda sabit və davamlı sülhün bərqərar olması üçün davam edən səylərin tanınması olaraq təqdim edilib. Eyni mükafat İlham Əliyevə də təqdim edilib ki, bu da sülh yolunda birgə işləməyin zəruriliyini bir daha vurğulayır”, - deyə Ermənistan liderinin sözçüsü Nazeli Baqdasaryan bildirib.

Bundan əlavə, Ermənistan və ABŞ hakimiyyəti tikintisinə 2026-cı ilin ikinci yarısında başlanacaq Zəngəzur dəhlizinin ("Tramp Yolu") həyata keçirilməsi üçün çərçivə barədə razılığa gəliblər. Davosa səfərindən əvvəl Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ABŞ-lı həmkarı Marko Rubioya zəng edərək danışıqların təfərrüatlarını aydınlaşdırıb və Vaşinqtonu Bakının Yerevanla münaqişənin sülh yolu ilə həlli prinsiplərinə sadiqliyinə əmin edib. Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi 8 avqust 2025-ci ildə ABŞ-da paraflanıb.

Ermənistan Xarici Kəşfiyyat Xidməti (XKX) ümumiyyətlə C.Bayramovun vədləri ilə razıdır. 20 yanvarda dərc olunan illik hesabatında bildirilir ki, Vaşinqtonda əldə edilən razılaşmalar sayəsində Azərbaycanla hərbi eskalasiya "demək olar ki, mümkün deyil". Kəşfiyyat rəsmiləri 2026-cı ilə qədər tərəflərin sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, ticarət və iqtisadi təşəbbüslərin həyata keçirilməsi, iki cəmiyyət arasında dialoq, humanitar layihələr və bu kimi məsələlərdə çox güman ki, irəliləyiş əldə edəcəklərini gözləyirlər.

Lakin ermənilər müəyyən risklərin hələ də qaldığı etiraf edirlər. Ermənistandakı bəzi qüvvələr Zəngəzur dəhlizi və "Qərbi Azərbaycanlıların qayıdışı" məsələsini “təhlükəli” adlandırırlar, guya bu, Ermənistanın suverenliyini şübhə altına alır.

Bu arada, beynəlxalq reytinq agentliyi Fitch qeyd edib ki, İrəvan və Bakı arasında münasibətlərin yaxşılaşması kommunikasiyaların tədricən açılması səbəbindən Cənubi Qafqazda iqtisadi artıma müsbət təsir göstərir. Lakin tərəflər sülh müqaviləsi imzalamasalar, irəliləyiş dayandırıla bilər. Xüsusilə, parlament seçkilərindən sonra keçirilməsi planlaşdırılan Ermənistan Konstitusiyasında dəyişiklik edilməsi ilə bağlı referendumun uğursuzluğu sazişin bağlanmasına mane ola bilər. Buna baxmayaraq, agentlik Ermənistanın uzunmüddətli reytinqini "BB-" səviyyəsində təsdiqləyib və proqnozu "sabit"dən "müsbət"ə dəyişib. Analitiklər ölkənin ÜDM-nin 2026 və 2027-ci illərdə müvafiq olaraq 5% artacağını gözləyirlər. Azərbaycan iqtisadiyyatının da artacağı gözlənilir.

Qeyd edək ki, Ermənistan İqtisadiyyat Nazirliyinin mətbuat katibi Lilit Şaboyan İrəvanın tezliklə Rusiyadan mayeləşdirilmiş təbii qaz almağa və onu Azərbaycan ərazisindən dəmir yolu ilə respublikaya çatdırmağa başlamağı planlaşdırdığını açıqlayıb. "Biz qazı iki əsas ölkədən idxal edirik: İran və Rusiya. Məlum səbəblərə görə İranda müəyyən problemlər yaranıb və Rusiya ilə bağlı problem Yuxarı Larsla bağlıdır, lakin bu, çox tezliklə həll olunacaq, çünki Ermənistana mayeləşdirilmiş təbii qazın dəmir yolu ilə idxalı başlayacaq. Rusiya mayeləşdirilmiş təbii qazı çox tezliklə Azərbaycan ərazisindən Ermənistana çatdırılacaq", - deyə Şaboyan vəd edib.

Lakin, Qafqaz İnstitutunun elmi işçisi Qrant Mikaelyan əmindir ki, müsbət xəbərlər axını yalnız münaqişənin həllində irəliləyiş görünüşü yaradır. "Birincisi, Ermənistan iqtisadiyyatı yaxşı artım göstərir, lakin bu, bağlı sərhədlərə baxmayaraq baş verir. Mənfəət əsasən xidmət sektoru və Gürcüstan vasitəsilə Rusiyaya mal ixracı hesabına əldə edilir. Yaxınlaşan sülh gözləntiləri Ermənistanın ÜDM-nə təsir göstərə bilməz, çünki onun fond bazarı praktik olaraq inkişaf etməyib. İkincisi, İrəvan və Bakı danışıqlarda irəliləyiş əldə edildiyini deyirlər. Parlament seçkilərindən əvvəl Paşinyan özünü Azərbaycan və Türkiyə ilə diplomatik münasibətləri yaxşılaşdıracaq və nəqliyyat əlaqələrini açacaq sülhməramlı kimi göstərmək istəyir. Lakin o, ritorika ilə dolu idi və simvolik taxıl və yanacaq tədarükündən başqa demək olar ki, heç nəyə nail ola bilməyib. İlham Əliyev 1992-ci ildə Qarabağ müharibəsi səbəbindən Azərbaycana tətbiq edilən birbaşa ABŞ yardımına qoyulan qadağanı ləğv etmək istəyir. Buna görə də o, hər kəsi sülhün gəldiyi qənaətinə gətirmək üçün hər cür səy göstərir, lakin mövcud vəziyyətdən hələ maksimum fayda əldə etmədiyinə inanaraq kommunikasiyaları açmağa və sülh müqaviləsi imzalamağa tələsmir", - Mikaelyan hesab edir.

Münaqişənin eskalasiyası riskinə gəldikdə isə, ekspert hesab edir ki, bu risk hələ də qalmaqdadır.

V.VƏLİYEV
P.S. Məqalədə erməni mənbələrinə qismən istinadlar var