Bakı və İrəvan arasında bir neçə əsas məsələ həll olunmayıb

Avqust ayında Azərbaycan və Ermənistan liderləri ABŞ prezidenti Donald Trampla sülh müqaviləsini təsdiqləmək və münasibətləri normallaşdırmaq öhdəliyi götürən bir müqavilə imzaladılar. O dövrdə təsdiqləmə prosesinin təxminən 12 ay çəkəcəyi gözlənilirdi. İndi, bu dövrün təxminən yarısı keçsə də, heç bir əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edilməyib və bir neçə əsas məsələ həll olunmamış qalır.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə "Arab News" yazıb.

Məqalədə qeyd edilir ki, bu fürsətin reallaşıb-reallaşmayacağını dörd əsas sahə müəyyən edəcək.

Müəllifin fikrincə, ilk sınaq Ermənistanın iyun ayında keçiriləcək parlament seçkilərinə hazırlaşdığı bir vaxtda Nikol Paşinyanın siyasi sabitliyi olacaq.

Seçkilərin mübahisəli olacağı və sonrakı siyasi sabitliyin sülh prosesinin irəliləməsi üçün çox vacib olacağı ehtimal olunur.

Bununla sıx bağlı olan Ermənistan konstitusiyası həssas, lakin vacib məsələdir. Azərbaycan açıq şəkildə bildirib ki, Bakı yekun sülh müqaviləsini təsdiqləməzdən əvvəl bu məsələ həll olunmalıdır. Təcili olaraq tam həll olmasa da, irəliləyiş tələb edən növbəti məsələ "Tramp marşrutu"dur.

Trampın təklifi bu 42 kilometrlik dəhlizin istismarının ABŞ-nın dəstəyi ilə özəl beynəlxalq konsorsiuma verilməsini nəzərdə tutur. Ermənistan rəsmi olaraq bu konsepsiya ilə razılaşsa da, onun həyata keçirilməsi üçün heç bir mənalı addım atılmayıb.

Tikinti işləri başlamayıb, yollar və dəmir yolu xətləri tikilməyib və ya təmir edilməyib. Prezident Əliyev bu yaxınlarda irəliləyişin olmaması ilə bağlı narahatlığını ifadə edərək, daha da gecikmələrin daha geniş sülh müqaviləsinə inamı sarsıda biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Ermənistan ərazisində tikinti işləri 2026-cı ilə qədər başlamazsa, müqavilənin etibarlılığı ciddi şəkildə zəifləyə bilər.

Növbəti çətinlik, xüsusən də Ermənistan seçkiləri ərəfəsində Rusiya və İranın təzyiqidir. Nə Moskva, nə də Tehran Vaşinqtonun sülh prosesində vasitəçilik rolunu alqışlayır, çünki hər iki ölkə Cənubi Qafqazı ənənəvi təsir dairələrinin bir hissəsi kimi görür. Trampın təklif etdiyi marşrut hər iki paytaxt üçün xüsusilə həssasdır.

Rusiya, hətta özəl sektor olsa belə, hazırda Ermənistan-İran sərhədini qoruduğu bölgədə ABŞ-nın dəstəklədiyi hər hansı bir iştirakdan ehtiyat edir.

Yeri gəlmişkən, Tehran eyni 42 kilometrlik hissədən şimala doğru əsas ticarət yolu kimi yararlanır.

Beləliklə, ABŞ-nın dəstəklədiyi tranzit dəhlizi İranın kommersiya maraqları və Rusiyanın təhlükəsizlik öhdəlikləri ilə kəsişərək, heç bir ölkənin istəmədiyi gərginlik yarada bilər.

Buna görə də, status-kvonu qorumaq həm Moskvanın, həm də Tehranın maraqlarına uyğundur.

Müəllifin fikrincə, bu çətinliklərə baxmayaraq, 2026-cı ilin Ermənistan və Azərbaycan arasında nəhayət sülhün bərqərar olacağı il olması hələ də mümkündür. Bunun üçün davamlı beynəlxalq əməkdaşlıq və hər iki tərəfə öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün davamlı təzyiq tələb olunacaq.

Y. QACAR