Bakıda ardıcıl 4 il təhlükəli meteoroloji hadisələr olacaq alimdən xəbərdarlıq

Coğrafiya üzrə alim artan yağışların səbəbini izah etdi

Son zamanlar Bakıda güclü yağışlar artıb və küçələrin, həyətlərin və tunellərin su altında qalması Azərbaycan paytaxtında adi bir mənzərəyə çevrilib.

Moderator.az xəbər verir ki, coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru və Azərbaycan Elm və Təhsil Nazirliyinin Coğrafiya İnstitutunun dosenti Həsən Nəbiyev haqqin.az-a bu anomaliyalar haqda sensasion açıqlamalar verib.

O bildirib ki, güclü yağıntıların tezliyinin artmasına səbəb qlobal istiləşmə, Arktikada buzlaqların sürətlə əriməsi və cənuba doğru hərəkət edən siklonların rütubətinin artmasıdır. "Troposferin orta və yuxarı təbəqələrində yüksək hündürlükdə siklonların çökəkliyi - aşağı atmosfer təzyiqinin uzanan, V-formalı zonası mövcuddur. O, daha böyük qütb və ya orta burulğanları birləşdirir və həm yuxarı atmosferdə, həm də yer səthində əhəmiyyətli hava dəyişikliklərinə səbəb olur. Cənuba doğru hərəkət edən yüksək hündürlükdə siklonların bu çökəkliyi şərqi Aralıq dənizinə çatır.

 Soyuq hava kütlələrinin Aralıq dənizi bölgəsinə nüfuz etməsi siklon əmələ gəlməsini gücləndirir. Bu proses isti və soyuq hava kütlələrinin toqquşması ilə tetiklenir və atmosfer cəbhələrində Yerin fırlanması altında fırlanan dalğalar əmələ gətirir. Çökəkliyin cənub hissəsində əmələ gələn siklonlar şərqə, Cənubi Qafqaz ölkələrinə, o cümlədən Azərbaycana doğru hərəkət edir. Cənub siklonları güclü və intensiv yağıntılar üçün, eləcə də çay hövzələrində kütləvi sel sularının əmələ gəlməsi üçün şərait yaradır”.

Ekspert bu təbiət hadisələrinin niyə Bakı üzərində baş verməsi sualına da aydınlıq gətirib: “Məsələn, tez-tez yağan leysan yağışlar Kiçik Qafqazın ətəklərində yerləşən Gəncə üçün olduqca xarakterikdir. Orada dağ silsilələri soyuq hava kütlələrinin daxil olmasının qarşısını alır, havanın qalxmasına, soyumasına və intensiv yağıntılara səbəb olur. Tədqiqatlar göstərir ki, Bakıda belə yağıntılar paytaxtın mikrorelyefindəki dəyişikliklərdən də qaynaqlanır. Hündürmərtəbəli binaların sayının artması nəticəsində onlar da dağlar kimi hava axınlarının daxil olmasına mane olur və hava kütlələrinin məcburi şəkildə yuxarı qalxmasına, soyumasına və güclü yağışa səbəb olur”.

Həsən Nəbiyev bildirib ki, bu hava şəraiti belə intensiv yağıntılar üçün çox əlverişlidir. İzobarların (Yer səthində bərabər təzyiq nöqtələrini birləşdirən hava xəritəsindəki xətlər) yaxınlığı və artan təzyiq qradiyenti (atmosfer təzyiqinin dəyişmə sürətini xarakterizə edən dəyər) Cənubi Qafqaz üzərində yüksək hündürlüklü frontal zonanın əmələ gəlməsinə, cənub siklonlarının əmələ gəlməsinin intensivləşməsinə və cənub-qərbdən soyuq kütlələrin daxil olmasına səbəb olur. Ekspert bildirib ki, "bu amillərə görə küləklər güclənə və güclü yağıntılar düşə bilər". Alim xatırladıb ki, 2021-ci ilin iyul ayında Almaniya, Belçika, Hollandiya, Lüksemburq və Avstriyada oxşar fenomen müşahidə olunub. "O zaman yağıntının miqdarı normadan üç dəfə çox olub". Tələfat olub və minlərlə sakin evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Belə yağıntılar 200 ildən bir baş verir. Səbəb bu ilki Bakıda güclü yağışla eynidir: qlobal iqlim dəyişikliyi meridional proseslərin, yəni hava kütlələrinin əsasən şimaldan hərəkət etdiyi qlobal atmosfer dövranında dəyişikliklərin tezliyinin artmasına səbəb olur. qərbdən şərqə deyil, cənuba və ya cənubdan şimala doğru. Bu, qütblər və ekvator arasında istilik və soyuq mübadiləsini gücləndirir. Soyuq havanın isti enliklərə daxil olması güclü yağışlara, doluya, qasırğalara və sellərə səbəb olur", - deyə alim qeyd edib.

Onun  sözlərinə görə, "tədqiqatlar göstərir ki, meridional proseslərin artması 2030-cu ilə qədər davam edəcək günəş aktivliyinin artması ilə əlaqədardır. Buna görə də, həmin ilə qədər Bakıda təhlükəli meteoroloji hadisələr gözlənilir".