Bakıda Tarixi Görüş: Aİ Azərbaycan Münasibətlərində Yeni Səhifə

1 iyul 2026-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayen arasında Bakıda mühüm və geniş tərkibli görüş keçirilmişdir. Bu səfər və tərəflərin mətbuata bəyanatları, Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Azərbaycan arasındakı strateji tərəfdaşlığın sadəcə enerji sahəsi ilə məhdudlaşmadığını, həm də nəqliyyat, rəqəmsal bağlantı və regional sülhün qurulması istiqamətində yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi.

Prezident İlham Əliyev bəyanatında Azərbaycanın 30 illik işğala son qoyaraq öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etdiyini, dərhal regionda uzunmüddətli sülh üçün Ermənistana müqavilə təklif etdiyini xatırlatmışdır. Dövlət başçısı sülhün artıq bir reallıq olduğunu, lakin onu əbədi etmək üçün tərəfdaşların dəstəyinin vacibliyini vurğulamışdır.

Ursula fon der Lyayen isə Azərbaycanın sülh prosesindəki şəxsi liderliyini yüksək qiymətləndirərək bu bəyanatla çıxış etmişdir:

"Sizi Ermənistanla tarixi sülh sazişinin başladılması münasibətilə təbrik etmək istəyirəm. Siz regionda sülh və əməkdaşlığın təşviqində şəxsi liderlik nümayiş etdirdiniz."Aİ sülh prosesinə praktiki dəstək olaraq sərhəd bölgələrində humanitar və iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq, o cümlədən minalardan təmizləmə prosesini sürətləndirmək məqsədilə 20 milyon avro dəyərində sülhə dəstək proqramı elan etmişdir.Görüşün ən diqqətçəkən iqtisadi yeniliyi "Aİ-Azərbaycan Bağlantı Tərəfdaşlığı" (Connectivity Partnership) təşəbbüsünün irəli sürülməsi oldu. Avropa Komissiyası Cənubi Qafqazda nəqliyyat, enerji və rəqəmsal xətlərin inkişafı üçün "Qlobal Gateway" proqramı çərçivəsində 200 milyon avro qrant ayıracağını bildirdi. Bu qrantın dövlət və özəl investisiyalar hesabına 2 milyard avroya yaxın vəsaiti hərəkətə gətirəcəyi gözlənilir.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşərək regional layihələrin aktiv təşəbbüskarı olduğunu qeyd etdi. Ursula fon der Lyayen isə bu kontekstdə xüsusilə iki strateji layihəni önə çıxardı:

Naxçıvandan keçən dəmir yolu əlaqəsi

Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının infrastrukturunun genişləndirilməsi

Görüşdə Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı kritik rol bir daha yüksək qiymətləndirildi. Aİ rəhbəri Rusiyanın qaz tədarükünü kəsdiyi çətin dövrdə Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş kimi irəli çıxdığını və Cənub Qaz Dəhlizinin böyük uğur hekayəsi olduğunu vurğuladı.İndi isə tərəfdaşlıq yeni — "Yaşıl Fəsil" mərhələsinə keçir. Azərbaycanın Xəzər dənizindəki nəhəng külək enerjisi potensialı və regional şəbəkələri inteqrasiya etmək planları müzakirə olundu. Azərbaycanı birbaşa Avropa İttifaqı ilə birləşdirəcək "Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi alqışlandı. Ursula fon der Lyayen həmçinin Azərbaycanın Ermənistanla elektrik kabeli layihəsi vasitəsilə regional şəbəkə qurmaq təşəbbüsünü sülhün möhkəmlənməsi üçün çox mühüm addım adlandırdı.

Avropa İttifaqı hazırda Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı və əsas investorudur. Tərəflər iqtisadi əlaqələri daha da dərinləşdirmək üçün Aİ ilə Azərbaycan arasında yeni Hərtərəfli Saziş üzrə danışıqların bərpa olunmasının vacibliyini qeyd etdilər. Bu saziş iki tərəf arasında ticarət dövriyyəsinin daha da artmasına yol açacaq.

Prezident İlham Əliyevin və Ursula fon der Lyayenin 1 iyul 2026-cı il bəyanatları göstərir ki, Azərbaycan Avropa üçün sadəcə neft-qaz tədarükçüsü deyil, həm də Avrasiyanın nəqliyyat və logistika xəritəsini formalaşdıran, yaşıl enerjiyə keçidə rəhbərlik edən və Cənubi Qafqazda sülhün əsas qarantı olan strateji mərkəzdir. Bakıda əldə olunan razılaşmalar regionun gələcək iqtisadi çiçəklənməsinə və təhlükəsizliyinə xidmət edən tarixi addımlardır.

Asim Quliyev

YAP Şahbuz rayon təşkilatının mühasibi