Bakıdan Daşkəndə uzanan mənəvi körpü ŞƏRH

Tarix boyu xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran amillər yalnız siyasi və iqtisadi münasibətlər olmayıb. Bəzən bir şairin sözü, bir mütəfəkkirin ideyası, bir sənətkarın yaratdığı əsər əsrləri və sərhədləri aşaraq xalqları bir-birinə bağlayıb. Azərbaycan ilə Özbəkistan arasındakı münasibətlər də məhz belə möhkəm mənəvi və mədəni bağlar üzərində inkişaf edir. Bu bağlılığın ən parlaq simvollarından biri Bakıda Əlişir Nəvainin, Daşkənddə isə Nizami Gəncəvinin abidələrinin ucaldılmasıdır. Bu iki abidə sadəcə daşdan və mərmərdən hazırlanmış heykəllər deyil. Onlar iki xalqın bir-birinin böyük şəxsiyyətlərinə göstərdiyi ehtiramın, ortaq tarixə və mədəni dəyərlərə münasibətin ifadəsidir. Azərbaycan paytaxtında böyük özbək şairi Əlişir Nəvainin heykəlinin ucaldılması, Özbəkistanın paytaxtında isə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin abidəsinin ucaldılması Bakı ilə Daşkənd arasında mənəvi körpünün rəmzinə çevrilib.

Nizami Gəncəvi Azərbaycan xalqının dünya ədəbiyyatına bəxş etdiyi ən böyük söz sənətkarlarından biridir. Onun yaradıcılığı yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Şərq və dünya ədəbi-fəlsəfi fikrinin inkişafında mühüm iz qoyub. Nizaminin “Xəmsə”si əsrlər boyu müxtəlif xalqların ədəbiyyatına təsir göstərib, onun yaratdığı poetik məktəb çoxsaylı davamçılar yetişdirib.

Əlişir Nəvai isə özbək ədəbiyyatının böyük klassiki olmaqla yanaşı, ümumtürk ədəbi-mədəni düşüncəsinin qüdrətli nümayəndələrindən biridir. Nəvai Nizami irsindən bəhrələnmiş, onun yaratdığı “Xəmsə” ənənəsini türk dilində davam etdirərək böyük ədəbi məktəb formalaşdırmışdır. Nizami və Nəvai arasında yalnız ədəbi təsir deyil, bütövlükdə Şərq və türk dünyasının ədəbi düşüncəsində ardıcıllıq və qarşılıqlı təsir mövcuddur. Onların əsərlərində insan, ədalət, elm, mərhəmət, mənəviyyat və kamillik kimi ümumbəşəri dəyərlər mühüm yer tutur.

Bakıda Əlişir Nəvainin abidəsinin ucaldılması Azərbaycan xalqının özbək ədəbiyyatının böyük nümayəndəsinə ehtiramının konkret ifadəsidir. Eyni mənəvi münasibətin digər tərəfi Daşkənddə Nizami Gəncəvinin abidəsi ilə ifadə olunur. Beləliklə, Bakı və Daşkənd sanki bir-birinə eyni mesajı çatdırır: xalqlar bir-birinin böyük şəxsiyyətlərini öz mədəni yaddaşının bir hissəsi kimi qəbul etdikdə dostluq daha möhkəm və davamlı olur.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü yüksək səviyyəsi uzun illər ərzində formalaşmış siyasi iradənin, qarşılıqlı etimadın və strateji əməkdaşlığın nəticəsidir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanla münasibətlərə verdiyi əhəmiyyət bu əməkdaşlığın siyasi, iqtisadi və humanitar istiqamətlərinin paralel şəkildə inkişafında özünü göstərir. Prezident İlham Əliyev 2019-cu ildə Özbəkistan Prezidenti ilə görüşündə iki ölkəni birləşdirən əsas amillər sırasında Əlişir Nəvai və Nizami Gəncəvinin adlarını xüsusi qeyd etmişdi. Dövlət başçısı “bizi Əlişir Nəvai və Nizami Gəncəvi birləşdirir” fikrini səsləndirərək mədəni irsin iki xalq arasındakı münasibətlərdə mühüm yer tutduğunu vurğulamışdı. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Çünki xalqların bir-birini yalnız iqtisadi göstəricilər və siyasi sənədlərlə tanıması kifayət etmir. Əsl yaxınlıq xalqların bir-birinin dilinə, ədəbiyyatına, tarixinə, musiqisinə və mənəvi dəyərlərinə münasibəti ilə formalaşır.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin möhkəm təməlində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsi də mühüm yer tutur. İki ölkə arasında əlaqələrin inkişafında qarşılıqlı hörmət və dostluq prinsipləri uzun illər ərzində qorunub. Prezident İlham Əliyev də bu siyasi kursu müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirərək Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin yeni mərhələyə yüksəlməsinə mühüm töhfə verib. Bu gün münasibətlər artıq yalnız mədəni-humanitar sahə ilə məhdudlaşmır. Siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, investisiya, nəqliyyat, təhsil, turizm, gənclər siyasəti və digər istiqamətlər üzrə əlaqələr inkişaf edir.

Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin yeni binasının açılışında Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyevin iştirakı Nizami irsinə göstərilən ehtiramın müasir təhsil məkanında davam etdirilməsinin nümunəsidir. Universitetin Nizami adını daşıması təsadüfi seçim deyil. Nizami Gəncəvi əsərlərində elmə, təhsilə, insanın mənəvi kamilliyinə və ədalətə böyük əhəmiyyət verib. Onun adının Özbəkistanın mühüm ali təhsil müəssisələrindən birində yaşadılması Azərbaycan şairinin irsinə göstərilən yüksək ehtiramın nümunəsidir. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində Nizami və Nəvai irsinin birgə təbliği xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nizami Gəncəvi ilə Əlişir Nəvai arasında ədəbi körpünün yaradılması, onların irsinə həsr olunmuş birgə mədəni layihələrin hazırlanması iki klassikin irsinin müasir nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm istiqamətdir. Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının yaxınlığı tarixdən gəlir. Dil və mədəniyyət baxımından yaxınlıq, klassik ədəbiyyatın qarşılıqlı təsiri, ortaq türk mənşəyi və əsrlər boyu davam edən əlaqələr bu münasibətlərin mənəvi əsaslarını formalaşdırıb.

Prezident İlham Əliyevin müxtəlif çıxışlarında Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasındakı münasibətlər dostluq, qardaşlıq və qarşılıqlı hörmət prinsipləri əsasında xarakterizə olunur. Dövlət başçısının Özbəkistana səfərləri və Prezident Şavkat Mirziyoyevlə görüşləri zamanı mədəni-humanitar əməkdaşlıq da diqqət mərkəzində olub. Bu əməkdaşlığın mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, iki ölkə tarixi-mədəni irsi müasir layihələrlə birləşdirir. Nizami Gəncəvi adına təhsil müəssisəsi, Bakıdakı Nəvai abidəsi, Daşkənddəki Nizami abidəsi və birgə mədəni təşəbbüslər bu yanaşmanın müxtəlif nümunələridir.

Nizami Gəncəvi ilə Əlişir Nəvai əsrlərin o tayından bu günümüzə böyük bir mesaj gətirirlər: elm, ədəbiyyat və mədəniyyət xalqları bir-birindən ayırmır, əksinə, onları yaxınlaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlıq siyasətində bu mənəvi bağların qorunması və yeni nəsillərə ötürülməsi mühüm yer tutur. Bu münasibətlər yalnız keçmişin xatirəsinə söykənmir, gələcəyə də istiqamətlənir. Bu gün Bakıdan Daşkəndə, Daşkənddən Bakıya uzanan yol yalnız nəqliyyat və iqtisadi marşrutlardan ibarət deyil. Bu yol həm də Nizaminin sözündən Nəvainin poeziyasına, Nəvainin yaradıcılığından müasir Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə uzanan böyük bir mənəvi yoldur.

Və bu yolun ən möhkəm dayaqlarından biri iki paytaxtda ucalan həmin abidələrdir.

Bakı – Əlişir Nəvai.

Daşkənd – Nizami Gəncəvi.

İki şəhər – iki böyük söz ustadı – bir mənəvi körpü.

Bu körpü Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarını keçmişdən gələcəyə, ortaq mədəni yaddaşdan yeni əməkdaşlıq üfüqlərinə doğru birləşdirir.

Vəli Sərxanlı

YAP Culfa rayon təşkilatının fəalı